Đại hội XIV của Đảng đánh dấu mốc son mới trong lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam. Văn kiện đại hội đặt ra những nhiệm vụ to lớn, quan trọng; vừa mang tính cấp bách vừa có tầm chiến lược lâu dài; thể hiện sự thống nhất ý chí của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta.
Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, GS Chính trị học -TSKH Phan Xuân Sơn, nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, cho rằng Đại hội XIV là một trong ba kỳ đại hội đặc biệt nhất trong lịch sử Đảng.
Những kỳ đại hội đặc biệt
. Phóng viên: Thưa ông, trước, trong và sau Đại hội XIV của Đảng, giới nghiên cứu đã có những thảo luận, đánh giá như thế nào về kỳ đại hội vừa bế mạc?
+ GS-TSKH Phan Xuân Sơn: Chúng tôi đã có những cuộc thảo luận rộng, hẹp, chính thức hoặc mang tính bàn trà về đời sống chính trị sôi động những ngày qua, cũng như cả nhiệm kỳ Đại hội XIII với nhiều biến động, mà điểm nút là Đại hội XIV vừa diễn ra đã rất thành công.
Nhìn toàn diện, chúng ta thấy Đại hội XIV dù là sinh hoạt định kỳ của Đảng nhưng rất đặc biệt, rất khác so với các đại hội trước đó. Từ sau Hội nghị thành lập Đảng năm 1930 đến nay, Đảng ta đã trải qua 14 kỳ đại hội, trong đó chúng tôi nhận thấy có ba kỳ đại hội đặc biệt.
Đại hội II năm 1951 đưa Đảng ra công khai và xác lập đường lối cho cuộc tổng phản công đi đến thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp; Đại hội VI năm 1986 là đại hội mở ra công cuộc Đổi mới. Và đến Đại hội XIV này, chúng ta tổng kết 40 năm đổi mới, quyết tâm bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
. Căn cứ nào để có thể nhận định một đại hội của Đảng là đặc biệt?
+ Thứ nhất là bối cảnh trong nước và quốc tế có nhiều thay đổi, biến động. Như Đại hội II, lúc ấy là sáu năm sau Cách mạng Tháng Tám, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cũng là sáu năm của cuộc kháng chiến chống Pháp. Bên trong, ta đã tích lũy kinh nghiệm, bước đầu xây dựng được lực lượng vũ trang và thực hiện được một số trận đánh, chiến dịch lớn. Bên ngoài, chúng ta bắt đầu nhận được sự ủng hộ thực chất hơn từ quốc tế. Đường lối của Đại hội II đã được chứng minh bởi chiến thắng Điện Biên 1954 và lập lại hòa bình ở miền Bắc sau đó.
Đến Đại hội VI, đặc biệt ở chỗ đường lối của Đảng có những thay đổi mang tính bước ngoặt, mang tính cách mạng về tư duy, về phương pháp và mục tiêu. Bối cảnh trong nước và quốc tế lúc đó phải đối mặt với những khó khăn kéo dài. Đại hội VI đã đưa cả nước sang quỹ đạo mới - quỹ đạo Đổi mới, với những thành quả mà sau đó cũng như đến nay chúng ta vẫn cảm nhận được.
Giải mã tính đặc biệt của Đại hội XIV
. Vậy Đại hội XIV này có gì đặc biệt?
+ Bối cảnh bên ngoài đang có những thay đổi nhanh chóng sau thời gian dài hậu Chiến tranh lạnh khá ổn định. Thế giới từ đơn cực chuyển sang đa cực, thậm chí là đa cực, đa trung tâm. Đặc biệt cạnh tranh địa chính trị là không thể đoán định. Xung đột Nga - Ukraine, điểm nóng Trung Đông… là biểu hiện nóng của cạnh tranh nước lớn gay gắt mà báo cáo chính trị Đại hội XIV đánh giá là đang trong giai đoạn định hình trật tự thế giới mới.
Đặc biệt, cách mạng khoa học công nghệ đang có nhiều đột phá, mở ra những cơ hội, không gian phát triển mới. Sự phát triển ấy không còn là vũ bão như các đánh giá trước kia nữa, mà phải nói là đang có sự bùng nổ và với những tác động rất nhanh chóng, khác biệt, khó đoán định, khó dự báo xa.
Trước đây, cách mạng công nghệ chủ yếu tác động tới mặt sản xuất, thể hiện qua máy móc, công cụ, quản lý, phân phối. Nhưng nay, sự bùng nổ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trên không gian ảo, Internet đang tác động trực tiếp đến cả chính trị, xã hội, văn hóa, tâm lý cũng như nhận thức của con người.
Trong sản xuất, trước đây chúng ta chỉ đề cập tới các vấn đề năng suất, hiệu quả, từ nền kinh tế ống khói sang kinh tế tri thức, còn bây giờ là kinh tế xanh như một đặc trưng của mục tiêu phát triển nhanh và bền vững. Thương mại truyền thống với cửa hàng, cửa hiệu rồi siêu thị, trung tâm thương mại tấp nập là biểu tượng thì nay thấy cửa hàng mặt phố đóng cửa hàng loạt. Thay vào đó là những con người cụ thể, như một cháu ở công ty con gái tôi, bán hàng livestream mà năm qua doanh thu hàng tỉ đồng.
Nếu ngày trước, sở hữu một nhà máy, một cơ sở sản xuất đã tự tin là giàu có thì giờ trong làn sóng cách mạng công nghệ 4.0, ông chủ nhà máy ấy rất có thể trong phút chốc phá sản. Trong khi những người trẻ nắm công nghệ, nắm giữ những thứ tưởng rất “ảo” mới là tỉ phú thật...
Có thể nói kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu mới về tư duy. Tư duy tuyến tính, tuần tự, tiệm tiến, 1+1=2 không còn phù hợp nữa. Phải sẵn sàng cho tư duy phi tuyến tính, thậm chí phi logic, mà trong đó giải quyết các vấn đề xã hội, phát triển có thể phải bằng các thuật toán, mà kết quả của nó 1+1 không hẳn là 2.
Nhìn thẳng vào sự thật
. Bối cảnh thế giới và cuộc cách mạng khoa học công nghệ đúng là có những diễn biến rất mới, rất đặc biệt, mang tính thời đại. Ngoài các yếu tố ấy, đâu là những điểm nhấn để nhận định một cách thuyết phục Đại hội XIV là đại hội đặc biệt?
+ Đến nay, chúng ta đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu của Đổi mới mà Đại hội VI đề ra, cả về tư tưởng, chủ trương, đường lối, kể cả các chỉ tiêu. Từ một nước nghèo nàn, lạc hậu, thiếu ăn thiếu mặc… GDP chỉ mấy chục tỉ USD, bây giờ chúng ta là một nước có GDP trên 500 tỉ USD, bước vào nước thu nhập trung bình cao. Nước ta hiện nay đứng thứ 32 nền kinh tế thế giới.
Tuy nhiên, quá trình ấy đã bộc lộ những hạn chế, yếu kém. Chúng ta tăng trưởng kinh tế khá nhưng vẫn theo mô hình tăng trưởng cũ, theo chiều rộng. Tăng trưởng vẫn dựa vào lao động giá rẻ, năng suất thấp, thâm dụng tài nguyên, môi trường. Bộ máy trong hệ thống chính trị còn cồng kềnh. Chất lượng cán bộ, đảng viên chưa ngang tầm với đòi hỏi của tình hình mới, có một bộ phận suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống.
Nhiều điểm nghẽn đã được Đảng ta chỉ ra như điểm nghẽn hạ tầng, nguồn nhân lực và thể chế. Tất cả điều này chúng ta vẫn đang tháo gỡ.
Điểm đặc biệt là lần này những hạn chế, yếu kém nêu trên được Đảng ta không chỉ nêu ra mà có hành động cụ thể, quyết liệt. Trước Đại hội XIV, một năm rưỡi qua từ khi Tổng Bí thư Tô Lâm nhận nhiệm vụ, Đảng ta đã thực hiện cuộc cách mạng về tổ chức, bộ máy; hàng loạt nghị quyết quan trọng được Bộ Chính trị ban hành với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật và có giải pháp cụ thể để giải quyết các vấn đề đặt ra...
. Bối cảnh nhiệm kỳ Đại hội XIII có làm Đại hội XIV đặc biệt hơn không?
+ Có. Ta có thể liên tưởng tới bối cảnh nhiệm kỳ Đại hội V khi đời sống người dân vô cùng khó khăn. Tổng Bí thư Trường Chinh đã nhận ra nhu cầu đổi mới, với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, ông cho gấp rút viết lại các văn kiện để rồi Đại hội VI mở ra công cuộc Đổi mới.
Lần này cũng vậy, nhìn vào bối cảnh từ nhiệm kỳ Đại hội XIII, Tổng Bí thư Tô Lâm đã triển khai một loạt việc lớn cho Đại hội XIV. Ngoài sắp xếp lại toàn bộ bộ máy, con người trong hệ thống chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm còn yêu cầu viết lại văn kiện trên tinh thần mới, mang tính hành động. Tích hợp ba báo cáo vào báo cáo chính trị không chỉ là hình thức mà còn đi vào thực chất nội dung, diễn ngôn cho thấy tinh thần hành động của Đại hội XIV.
Văn kiện Đại hội XIV lần này mang tính hành động rất cao. Lần đầu tiên trong các văn kiện đại hội có riêng một chương trình hành động chi tiết đầu việc, cơ quan chịu trách nhiệm và thời gian thực hiện cùng nguồn lực dự kiến.
Đại hội XIV tạo khí thế mới, đầy cảm hứng
. Còn những biến động nhân sự nhiệm kỳ Đại hội XIII tác động thế nào tới Đại hội XIV?
+ Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã đẩy mạnh công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng và phòng, chống tham nhũng, cũng nhờ đó đã làm bộc lộ rõ những mặt hạn chế trong chất lượng cán bộ, đảng viên cũng như hệ thống chính trị. Đó là thành tựu của mấy nhiệm kỳ gần đây, chưa bao giờ các vấn đề suy thoái, tham nhũng, tiêu cực trong Đảng ta được nhận diện và được chấn chỉnh một cách nghiêm khắc như vậy.
Trong bối cảnh đó, Tổng Bí thư Tô Lâm đứng ở trung tâm của sự kiện và được Trung ương tín nhiệm giao trọng trách lớn. Quan trọng hơn, Tổng Bí thư Tô Lâm đã bộc lộ tư tưởng, phẩm chất đặc biệt, khả năng và năng lực đặc biệt để thực hiện cuộc cải cách rất lớn. Không chỉ cách mạng về tinh gọn bộ máy, tinh giản biên chế, mà ông đã chỉ đạo để Bộ Chính trị ban hành một loạt nghị quyết quan trọng và đó chính là chất liệu của báo cáo chính trị Đại hội XIV.
Kết quả Đại hội XIV cho thấy khí thế mới, đầy cảm hứng từ ngọn cờ kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Nhân sự vừa được bầu ở Đại hội XIV ít nhiều đã được tôi luyện, sàng lọc qua công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng suốt thời gian qua. Đặc biệt, họ đã trải qua sự sàng lọc của chính Tổng Bí thư Tô Lâm thông qua cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy, sắp xếp cán bộ và cả quá trình xây dựng các nghị quyết mới đây của Bộ Chính trị.
. Đại hội XIV vừa bế mạc, khó khăn, thách thức còn bộn bề, vậy để làm nên “điều đặc biệt” như chúng ta kỳ vọng, chắc chắn còn nhiều việc phải làm?
+ Đúng là còn nhiều khó khăn, thách thức. Tuy nhiên, với diễn biến nhanh chóng hơn một năm qua thì có thể tin tưởng nhiệm kỳ Đại hội XIV sẽ là một nhiệm kỳ hành động, nói ít làm nhiều, làm có kết quả.
Xã hội, nền kinh tế ta còn nhiều điểm nghẽn, yếu kém nội tại. Tuy nhiên, với tính chất một đảng duy nhất cầm quyền mà nay hành động rất quyết liệt, với Tổng Bí thư Tô Lâm là kiến trúc sư của kỷ nguyên mới và được Đại hội XIV tín nhiệm để triển khai bản vẽ cải cách của chính mình thì tôi tin rằng sẽ có chuyển biến. Tất nhiên, thời gian với kết quả của nhiệm kỳ Đại hội XIV sẽ tiếp tục giúp chúng ta bổ sung cho nhận định, đánh giá của mình.
. Xin cảm ơn ông.
Nhà nước đóng vai trò kiến tạo phát triển
Điểm đặc biệt của Đại hội XIV là đổi mới tư duy. Đầu tiên là tư duy về nhận thức về thời đại mới, kỷ nguyên mới. Phải trả lời được câu hỏi là trong kỷ nguyên mới ấy chúng ta phải làm gì, làm thế nào.
Đại hội XIV tiếp tục khẳng định phải tiếp tục xây dựng CNXH, gắn độc lập dân tộc với CNXH. Hai mô-đun này gắn kết với nhau trong quá trình đi lên CNXH của Việt Nam.
Thứ hai là về mô hình phát triển kinh tế. Đại hội XIV đã xác định mô hình tăng trưởng và bổ sung một số yếu tố như nhanh, xanh, bền vững, kinh tế tuần hoàn… Cùng với đó, động lực để phát triển mô hình kinh tế được xác định là đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo…, đặc biệt kinh tế tư nhân được coi là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Về mô hình chính trị, chúng ta vẫn xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Tuy nhiên, chúng ta đã thay đổi, chuyển sang thực hiện quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, hiệu lực, hiệu quả. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo phát triển chứ không đơn thuần là làm thay như trước đây.
Tôi cũng muốn nhấn mạnh về tư duy thể chế tại Đại hội XIV. Đại hội XII, XIII đã xác định việc cần đột phá về thể chế nhưng ở Đại hội XIV đã coi thể chế là nguồn lực của sự phát triển. Nếu thể chế nghẽn thì không phát triển được, do vậy phải thay đổi cách thức kiến tạo thể chế. Thể chế không chỉ là tháo gỡ điểm nghẽn mà phải biến nó thành động lực...
Cùng với đó là tư duy đột phá về hệ thống chính trị. Cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn bộ máy được thực hiện đồng bộ ở tất cả các cấp, các ngành…, nhất là bỏ cấp huyện, tạo điều kiện để bộ máy vận hành gọn gàng, hiệu quả theo mô hình quản trị quốc gia.
GS-TSKH PHAN XUÂN SƠN
Đại biểu NGÔ MINH HẢI, Bí thư Thành đoàn TP.HCM:
Thanh niên tiên phong vươn mình trong kỷ nguyên mới
Đại hội XIV của Đảng không chỉ mở ra nhiều kỳ vọng, niềm tin mà còn đặt ra yêu cầu đối với tất cả đại biểu tham dự khi trở về địa phương phải quyết tâm triển khai cụ thể những quyết sách mà đại hội đã thông qua.
Là cán bộ Đoàn, tôi cảm nhận rõ niềm tin của Đảng trao gửi cho thế hệ trẻ - những người sẽ tiên phong tiếp nối giá trị truyền thống để đóng góp vào sự vươn mình của đất nước.
Tôi mong rằng tuổi trẻ sẽ tiếp tục là đội hậu bị tin cậy của Đảng và là lực lượng nòng cốt trong công cuộc xây dựng đất nước. Thanh niên phải là lực lượng tiên phong trong chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Chúng tôi cũng kỳ vọng các quyết sách từ đại hội sẽ tạo điều kiện, tiếp sức cho thanh niên trong quá trình lập thân, lập nghiệp và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Trong kỷ nguyên mới, thanh niên chắc chắn sẽ tiếp tục là đội ngũ đi đầu, xứng đáng kế tục truyền thống vẻ vang của các thế hệ đi trước và tổ chức Đoàn.
-----
Đại biểu NGUYỄN THỊ NGỌC XUÂN, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM:
Kỳ vọng sớm thể chế hóa quyết sách của Đảng
Việc được tham dự, thảo luận và tham gia quyết định những quyết sách lớn của Đảng tại đại hội lần này là một dấu ấn không thể nào quên đối với mỗi đại biểu.
Thông qua những hành động quyết liệt và quyết tâm chính trị mạnh mẽ, các quyết sách được đề ra trong văn kiện đã thể hiện rõ tư duy, tầm nhìn, trí tuệ và phương pháp đổi mới của Đảng trong bối cảnh hiện nay.
Vì vậy, tôi tin chắc rằng những chủ trương lớn này sẽ được lan tỏa sâu rộng. Mỗi cán bộ, đảng viên, công chức, dù ở cương vị nào, cũng sẽ học hỏi, tiếp thu những bài học và kinh nghiệm mà Đảng chỉ ra để áp dụng ngay vào thực tiễn công tác và đời sống.
Tôi kỳ vọng những quyết sách, chủ trương lớn sẽ sớm được thể chế hóa, tạo khung khổ pháp lý giúp đất nước phát triển nhanh, bền vững; hiện thực hóa khát vọng phồn vinh, hạnh phúc, hùng cường để vững bước tiến lên CNXH.
-----
Đại biểu TRƯƠNG THỊ BÍCH HẠNH, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM:
Khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết từ khát vọng Đại hội XIV
Đại hội XIV là đại hội của niềm tin và khát vọng. Văn kiện của Đảng lần này không chỉ ngắn gọn, dễ nhớ, dễ thực hiện mà còn mang tính hiệu triệu và tinh thần hành động rất cao.
Tôi tin tưởng rằng với các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và 2045 cùng quan điểm “Dân là gốc” được quán triệt xuyên suốt, nghị quyết đại hội sẽ nhận được sự đồng thuận mạnh mẽ từ mọi tầng lớp nhân dân.
Đây là cơ sở để phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, quy tụ sự chung sức, đồng lòng của người dân nhằm hiện thực hóa các mục tiêu đề ra. Tất cả đều xuất phát từ tình yêu Tổ quốc, từ niềm tin vào sự phát triển bền vững của đất nước và vì hạnh phúc của nhân dân.
....................
PGS-TS NGÔ HỮU PHƯỚC, Phó Trưởng khoa phụ trách khoa Luật kinh tế Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM:
Thúc đẩy niềm tin xã hội bằng kỷ cương và pháp quyền
Đại hội XIV diễn ra trong bối cảnh đặc biệt: Thế giới tiếp tục biến động phức tạp, trong khi các thách thức phi truyền thống như biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với quản trị quốc gia và pháp luật. Trong bối cảnh đó, việc Đảng tiếp tục khẳng định kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng, cho thấy tầm nhìn chiến lược và bản lĩnh chính trị vững vàng của Đảng.
Từ góc độ khoa học pháp lý, việc nhấn mạnh nguyên tắc thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hệ thống tư pháp và chất lượng xây dựng pháp luật cho thấy Đảng ta luôn khẳng định nhất quán, pháp luật là công cụ quản trị trung tâm của Nhà nước pháp quyền hiện đại.
Bên cạnh niềm tin và sự đồng thuận, tôi cũng mang theo những kỳ vọng đối với Đại hội XIV. Trước hết, tôi kỳ vọng đại hội sẽ tiếp tục cụ thể hóa mạnh mẽ hơn nữa các định hướng về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, đặc biệt là trong kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm nguyên tắc thượng tôn pháp luật, nâng cao chất lượng lập pháp trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Thứ hai, tôi kỳ vọng đại hội sẽ tạo ra động lực mới cho đổi mới tư duy quản trị quốc gia dựa trên pháp luật, khoa học và dữ liệu, nhất là trước tác động ngày càng sâu sắc của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo. Điều này đòi hỏi Đảng không chỉ dẫn dắt về chính trị mà còn mở rộng không gian cho tranh luận học thuật, phản biện chính sách có trách nhiệm, qua đó phát huy đầy đủ vai trò của đội ngũ trí thức, nhà khoa học trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách, pháp luật.
Cuối cùng, tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tiếp tục củng cố niềm tin xã hội thông qua việc nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong Đảng, gắn trách nhiệm chính trị với trách nhiệm pháp lý và kiên quyết phòng, chống các biểu hiện suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống. Một Đảng cầm quyền mạnh không chỉ mạnh về tổ chức và quyền lực, mà còn mạnh ở khả năng tự điều chỉnh, tự đổi mới và tự chịu trách nhiệm trước nhân dân.
LÊ THOA - NGUYỄN THẢO - NGUYỄN QUÝ ghi
NGHĨA NHÂN/Theo PLO
In bài viết