Bến Nhà Rồng (Sài Gòn) đầu thế kỷ XX. Từ nơi này, ngày 5/6/1911, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã rời Tổ quốc trên con tàu Đô đốc Latouche-Tréville để thực hiện hoài bão giải phóng nước nhà khỏi ách nô lệ của thực dân, đế quốc. Ảnh: Tư liệu TTXVN
1. Tư duy xuyên quốc gia: Vượt qua giới hạn của một trí thức thuộc địa
Đầu thế kỷ XX, làn sóng cứu nước của các bậc tiền bối cách mạng Việt Nam như Phan Bội Châu hay Phan Châu Trinh dù rất tiến bộ nhưng vẫn chủ yếu giới hạn trong không gian địa-chính trị khu vực (phong trào Đông Du hướng về Nhật Bản, Trung Quốc) hoặc chịu ảnh hưởng sâu sắc của hệ tư tưởng cựu học.
Điểm đột phá làm nên tầm vóc vĩ đại của người thanh niên Nguyễn Tất Thành chính là tư duy xuyên quốc gia và cách tiếp cận thế giới chủ động. Như nhận định của Giáo sư Shimizu Masaaki (Đại học Osaka, Nhật Bản), Người không tiếp cận thế giới với tâm thế thụ động của một nạn nhân đến từ quốc gia thuộc địa, mà bằng trải nghiệm thực tiễn sống động.
Việc chấp nhận làm những công việc chân tay vất vả trên con tàu Đô đốc Latouche-Tréville để đi qua các đại dương, trực tiếp quan sát xã hội phương Tây, các vùng thuộc địa từ châu Phi, châu Mỹ đến châu Âu đã giúp Nguyễn Tất Thành hình thành một tầm nhìn mang tính toàn cầu (Global Vision). Người nhận ra bản chất của chủ nghĩa đế quốc là một "con đỉa hai vòi", từ đó xác định rõ: Cuộc đấu tranh giải phóng của nhân dân Việt Nam là một bộ phận khăng khít của phong trào công nhân quốc tế và xu hướng tiến bộ toàn cầu. Đây là một thế giới quan mang tính thời đại, vượt trước bối cảnh châu Á thời kỳ đó.
2. Triết lý biến đổi nhận thức: "Ra thế giới để hiểu rõ chính đất nước mình"
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng ngày nay, thông điệp tư tưởng của Giáo sư Shimizu nhấn mạnh từ hành trình của Bác đã mở ra một bài học lớn về phương pháp luận cho thế hệ trẻ: “Ra thế giới để hiểu rõ chính đất nước mình”.
Hành trình 30 năm bôn ba của Nguyễn Ái Quốc chứng minh rằng: Quá trình hiện đại hóa và giải phóng không phải là sự sao chép rập khuôn các mô hình bên ngoài, mà là quá trình học hỏi thế giới thông qua trải nghiệm thực tế và đối thoại quốc tế nhằm nhìn lại, suy ngẫm và thấu hiểu sâu sắc hơn về nội lực, về đặc điểm xã hội và giá trị cốt lõi của chính dân tộc mình.
Đối với thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay, việc du học hay giao lưu quốc tế không đơn thuần là câu chuyện tiếp thu công nghệ kỹ thuật hay ngôn ngữ. Giá trị tối cao của hội nhập là năng lực đối thoại văn hóa, lấy thế giới làm tấm gương phản chiếu để định vị lại hệ giá trị quốc gia, nhận diện rõ những nút thắt thể chế, từ đó tìm ra giải pháp phát triển phù hợp với dòng chảy thời đại nhưng vẫn giữ vững bản sắc dân tộc.
3. Xu hướng nghiên cứu quốc tế: Hình ảnh một trí thức mang tầm vóc toàn cầu
Tại các trung tâm nghiên cứu quốc tế lớn, tiêu biểu như giới học thuật Nhật Bản, cách tiếp cận về Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có những bước chuyển dịch tư duy quan trọng. Người ngày càng được nhìn nhận đa chiều hơn: Không chỉ là một nhà cách mạng kiên trung hay một lãnh tụ chính trị lỗi lạc, mà vượt lên trên hết là một trí thức mang tầm vóc quốc tế, nhân vật trung tâm gắn liền với tiến trình giao lưu tư tưởng Đông - Tây.
Các học giả quốc tế đặc biệt quan tâm và đánh giá cao:
Khả năng tiếp thu đa văn hóa: Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nền tảng Nho học tinh túy của phương Đông với tư duy tự do, dân chủ độc lập của triết học phương Tây.
Năng lực ngoại ngữ xuất chúng: Công cụ sắc bén giúp Người tự do đối thoại, viết báo, tranh luận trực tiếp với các chính khách, học giả hàng đầu thế giới.
Tư duy ngoại giao văn hóa: Nền tảng xây dựng nên chính sách đối ngoại hòa bình, hợp tác, tôn trọng sự đa dạng và thúc đẩy các mô hình "cộng sinh xã hội".
Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, mức độ hiểu biết của công chúng quốc tế về lịch sử Việt Nam nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng vẫn còn những khoảng trống nhất định. Do đó, việc đẩy mạnh các hoạt động giao lưu học thuật, dịch thuật các tác phẩm nghiên cứu chiến lược và tăng cường giáo dục liên quốc gia là nhiệm vụ đối ngoại văn hóa mang tính cấp thiết hiện nay.
Kết luận
Kỷ niệm 115 năm ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước nhắc nhở chúng ta rằng, cội nguồn của sức mạnh Việt Nam luôn nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa chủ nghĩa yêu nước chân chính với tinh thần quốc tế thời đại. Bài học về tầm nhìn toàn cầu, năng lực đối thoại văn hóa và tư duy thực tiễn của Người chính là chiếc chìa khóa vàng để thế hệ hôm nay tiếp tục đưa đất nước tự tin "ra thế giới", tranh thủ nguồn lực quốc tế nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược quốc gia đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.
Nguyễn Mạnh Hiền, UVBCH Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam (Bài viết có sử dụng tư liệu và nhận định của Giáo sư Shimizu Masaaki đăng trên Thông tấn xã Việt Nam)
Nguồn tư liệu gốc: Nguyễn Tuyến - Xuân Giao (TTXVN); https://baotintuc.vn/thoi-su/115-nam-ngay-bac-ho-ra-di-tim-duong-cuu-nuoc-vang-vong-thong-diep-ra-the-gioi-de-hieu-ro-chinh-dat-nuoc-minh-20260604140853705.htm
In bài viết