Phóng viên: Thưa ông, theo ông đâu là những động lực tăng trưởng cần chú trọng trong giai đoạn tới để đạt được mục tiêu tăng trưởng cao mà Việt Nam đã đặt ra?
|
PGS.TS Trần Đình Thiên: Trước hết phải nói thẳng rằng mục tiêu tăng trưởng hai chữ số là một thách thức cực kỳ lớn. Trong bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay, yếu tố bất lợi chiếm tỷ trọng rất rõ rệt. Từ điều kiện kinh tế toàn cầu, biến động địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại cho đến những cú sốc thiên tai, dịch bệnh - tất cả đều tạo ra môi trường không hề thuận lợi. Ngay bản thân năm 2025 cũng đã cho thấy rõ điều đó, khi Việt Nam vừa phải ứng phó với khó khăn từ bên ngoài, vừa đối mặt với những tác động nội tại như thiên tai liên tiếp, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống.
Ngay cả mục tiêu tăng trưởng 8% trong bối cảnh hiện nay cũng không phải là điều dễ dàng, nhất là sau những cơn bão và cú sốc thiên tai gần đây. Những yếu tố này không chỉ tác động đến tăng trưởng trong năm hiện tại mà còn ảnh hưởng đến thực lực của nền kinh tế trong năm kế tiếp. Vì vậy, nói đến tăng trưởng hai chữ số là nói đến một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn, đòi hỏi sự nỗ lực toàn diện và quyết liệt.
Tuy nhiên, thách thức không có nghĩa là phủ nhận khát vọng. Việt Nam có cơ hội và tiềm năng, nhưng để biến khát vọng thành hiện thực, chúng ta phải đặc biệt chú trọng những yếu tố mang tính nền tảng và dài hạn, chứ không thể chỉ dựa vào các giải pháp ngắn hạn. Những động lực tôi đề cập dưới đây đều là những yếu tố có tác động cơ cấu, có khả năng tạo thực lực mới cho nền kinh tế.
Đột phá thứ nhất: Xem kinh tế tư nhân là động lực trung tâm
Phóng viên: Ông nhấn mạnh nhiều đến vai trò của khu vực tư nhân. Vì sao đây được coi là yếu tố quyết định?
PGS.TS Trần Đình Thiên: Theo tôi, thay đổi quan trọng nhất về tư duy hiện nay là chuyển từ việc "thừa nhận" kinh tế tư nhân sang coi kinh tế tư nhân là động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế. Trước đây, khu vực tư nhân từng chịu nhiều định kiến, thậm chí bị phân biệt đối xử. Chỉ riêng việc thừa nhận vai trò hợp pháp của khu vực này đã từng tạo ra một sự bùng nổ mạnh mẽ cho nền kinh tế. Nay nếu thực sự coi tư nhân là động lực trung tâm và tháo gỡ tối đa các rào cản, thì sức bật có thể còn lớn hơn nhiều.
Tuy nhiên, phát triển kinh tế tư nhân không có nghĩa là hỗ trợ dàn trải. Thực tế cho thấy khu vực tư nhân Việt Nam còn yếu, các tập đoàn lớn chủ yếu tập trung vào bất động sản, trong khi thiếu các tập đoàn công nghiệp quy mô lớn và đặc biệt thiếu những doanh nghiệp công nghệ cao có năng lực cạnh tranh quốc tế. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu gay gắt, nếu không có chiến lược định hướng rõ ràng, khu vực tư nhân sẽ khó vươn lên.
Vì vậy, cần tập trung vào những tuyến ưu tiên: xây dựng các tập đoàn tư nhân lớn, có khả năng "go global", vươn ra nước ngoài tìm kiếm thị trường, nguồn lực và cơ hội. Đồng thời, phải tổ chức khu vực tư nhân theo chuỗi giá trị, gắn kết doanh nghiệp lớn với mạng lưới doanh nghiệp vừa và nhỏ để tạo thành thực lực hệ thống. Một nền kinh tế muốn trở thành cường quốc không thể thiếu những tập đoàn tư nhân trụ cột. Đây là điều kiện gần như mang tính quy luật.
Phóng viên: Theo ông, Nhà nước có thể hỗ trợ khu vực tư nhân như thế nào trong thực tế?
PGS.TS Trần Đình Thiên: Hiện nay, Việt Nam có nhiều dự án đầu tư quy mô rất lớn, mang tầm quốc gia, thậm chí hàng chục tỷ USD. Nếu thiết kế chính sách hợp lý để doanh nghiệp tư nhân Việt Nam tham gia với vai trò chủ lực, đây sẽ là cơ hội "nuôi dưỡng" khu vực tư nhân một cách hiệu quả nhất. Ví dụ, các dự án đường sắt quy mô lớn hay hệ thống metro tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh có tổng mức đầu tư lên tới hàng trăm tỷ USD trong dài hạn. Nếu doanh nghiệp tư nhân trong nước được tạo điều kiện tham gia sâu vào các dự án này, họ sẽ có cơ hội tích lũy kinh nghiệm, công nghệ và năng lực quản trị ở tầm cao hơn.
 |
| Các dự án đầu tư công phải kết nối với nhau, tạo thành mạng lưới đồng bộ và phục vụ mục tiêu phát triển dài hạn. |
Thay vì để nguồn lực này trôi ra ngoài hoặc bị phân tán, việc huy động và nâng đỡ doanh nghiệp trong nước tham gia sẽ vừa mang lại lợi ích cho quốc gia, vừa tạo sức bật cho khu vực tư nhân. Đây là cách nhiều quốc gia đi sau đã làm: thông qua các dự án lớn trong nước để hình thành các tập đoàn đủ mạnh, sau đó mới vươn ra quốc tế.
Tất nhiên, điều này đòi hỏi cơ chế minh bạch, cạnh tranh và lựa chọn đúng doanh nghiệp có năng lực. Không thể hỗ trợ theo kiểu bình quân, mỗi doanh nghiệp một "hạt tấm". Cần có chiến lược lựa chọn mũi nhọn, ưu tiên có trọng tâm để tạo đột phá thực sự.
Đột phá thứ hai: Khơi thông 2.900 dự án bị "kẹt"
Phóng viên: Ông từng đề cập đến việc có hàng nghìn dự án đang bị ách tắc. Đây có phải là động lực tăng trưởng bị lãng phí?
PGS.TS Trần Đình Thiên: Đúng vậy. Hiện nay có thông tin cho thấy khoảng 2.900 dự án đang bị vướng mắc thủ tục pháp lý, với tổng nguồn vốn liên quan lên tới khoảng 6 triệu tỷ đồng, tương đương gần 250 tỷ USD. Đây là con số rất lớn, gần bằng một nửa GDP của Việt Nam. Nguồn lực này đang bị "chôn" lại chỉ vì các vướng mắc do chính chúng ta tạo ra.
Nếu chúng ta gỡ được 10% trong số đó mỗi năm, tức khoảng 25 tỷ USD, thì đóng góp cho tăng trưởng đã rất đáng kể. Nếu nỗ lực hơn, gỡ được 20%, tức khoảng 50 tỷ USD, tác động tới tăng trưởng sẽ còn mạnh hơn nhiều. Điều quan trọng là đây không phải nguồn lực mới cần đi vay hay huy động thêm; đây là nguồn lực đã tồn tại nhưng bị tắc nghẽn.
Do đó, tôi cho rằng ưu tiên khơi thông các dự án bị kẹt thậm chí còn quan trọng hơn việc khởi động dự án mới. Mỗi dự án được gỡ là một nguồn lực được giải phóng ngay lập tức, vừa tạo tăng trưởng trực tiếp, vừa củng cố niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Đột phá thứ ba: Đầu tư công nền tảng nhưng phải hệ thống
Phóng viên: Còn vai trò của đầu tư công trong giai đoạn tới, thưa ông?
PGS.TS Trần Đình Thiên: Đầu tư công hiện nay đang tập trung vào các dự án hạ tầng nền tảng như đường cao tốc, đường sắt, cảng biển, hàng không và các dự án đô thị lớn. Những dự án này vừa tạo động lực tăng trưởng ngắn hạn thông qua giải ngân vốn lớn, vừa đặt nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Mỗi đợt khởi công, khánh thành hàng nghìn dự án đều tạo ra hiệu ứng lan tỏa đáng kể cho nền kinh tế.
Tuy nhiên, điều tôi lo ngại là nguy cơ triển khai ồ ạt mà thiếu tính hệ thống. Nếu không tính toán kỹ, đầu tư dàn trải có thể dẫn đến lãng phí hoặc hiệu quả thấp. Điều quan trọng là phải tiếp cận theo tư duy hệ thống, tức là các dự án phải kết nối với nhau, tạo thành mạng lưới đồng bộ và phục vụ mục tiêu phát triển dài hạn.
Nếu làm tốt, đầu tư công sẽ là một trụ cột quan trọng hỗ trợ khu vực tư nhân và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhưng nếu làm nóng vội, thiếu chuẩn bị, thì lợi ích ngắn hạn có thể đi kèm với rủi ro dài hạn.
Phóng viên: Từ những phân tích trên, ông muốn gửi gắm thông điệp gì về mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam?
PGS.TS Trần Đình Thiên: Tăng trưởng hai chữ số là một mục tiêu đầy tham vọng và đặc biệt thách thức trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, dư địa chính sách không còn quá dồi dào như trước. Đây không phải là mục tiêu có thể đạt được bằng những giải pháp tình thế hay các biện pháp ngắn hạn.
Để tiến gần đến cột mốc đó, Việt Nam cần khai thác tối đa từng động lực tăng trưởng, từ đầu tư, tiêu dùng, xuất khẩu đến đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời chủ động mở rộng không gian phát triển mới, nâng cao chất lượng thể chế, cải thiện năng suất lao động và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Quan trọng hơn, phải tạo dựng được nền tảng nội lực đủ mạnh để chống chịu và thích ứng trước các cú sốc bên ngoài.
Điều cốt lõi không nằm ở việc theo đuổi những con số ấn tượng trong ngắn hạn, mà ở quá trình bền bỉ tích lũy thực lực cho nền kinh tế. Khi nền tảng được củng cố, khi các động lực vận hành thông suốt và hiệu quả, tăng trưởng cao sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành kết quả tất yếu của một quá trình phát triển bền vững và có chiều sâu.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của Ông!
In bài viết