Số phận NATO sẽ ra sao nếu Mỹ hành động với Đan Mạch để sở hữu Greenland?

Thời gian gần đây Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục đưa ra các tuyên bố về khả năng tấn công để kiểm soát đảo Greenland (Đan Mạch). Ngày 9-1, ông Trump lần nữa cảnh báo rằng nếu không thể đạt được thỏa thuận để sở hữu Greenland "một cách dễ dàng" thì ông sẽ phải "làm theo cách khó khăn hơn", theo đài CNN.

Lời cảnh báo này càng gây lo ngại sau sự việc Mỹ tấn công Venezuela và bắt vợ chồng Tổng thống Nicolas Maduro. Đã có nhiều tiếng nói cảnh báo về hệ quả mà một hành động như vậy có thể gây ra đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) – khối quân sự mà cả Mỹ và Đan Mạch đều là thành viên.

Nỗi lo về Greenland là thật, nhưng nguy cơ với NATO ‘bị thổi phồng’?

Ngay khi trở lại nắm quyền ở Nhà Trắng đầu năm 2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói về tham vọng kiểm soát Greenland. Tờ The Atlantic hôm 5-1 cho rằng nỗi lo lắng của người dân Đan Mạch về các động thái táo bạo của Washington nhằm vào Greenland là có cơ sở sau vụ Mỹ tấn công Venezuela và bắt giữ tổng thống của quốc gia Nam Mỹ này - ông Maduro hôm 3-1.

Tổng thống Trump hôm 4-1 nói rằng Mỹ cần kiểm soát Greenland “vì mục đích quốc phòng”. Trong một tuyên bố hôm 6-1, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết chính quyền Washington đang thảo luận “một loạt lựa chọn”, gồm cả việc sử dụng quân đội Mỹ để kiểm soát hòn đảo này.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen hôm 5-1 cảnh báo rằng hành động như vậy, nếu xảy ra, sẽ có nghĩa là Mỹ tấn công một nước thành viên NATO. Bà Frederiksen cho rằng trong kịch bản đó, “mọi thứ sẽ dừng lại, gồm cả NATO”.

NATO từng chứng kiến một số bất đồng giữa các thành viên, đôi khi rất căng thẳng và liên quan trực tiếp các vấn đề quân sự. Năm 1966, Pháp rút khỏi cấu trúc quân sự của NATO với lý do bảo vệ quyền tự chủ về chính sách đối ngoại và quân sự, song trang web của NATO lưu ý rằng điều này không đồng nghĩa rằng Pháp rời khỏi khối. Đến năm 1995, Paris bắt đầu từng bước trở lại bộ máy chỉ huy của khối và quá trình này chỉ mới kết thúc hồi năm 2009.

Tương tự, Hy Lạp năm 1974 rút khỏi cấu trúc quân sự của NATO sau khi nước láng giềng Thổ Nhĩ Kỳ (cũng là thành viên NATO) đưa quân lên đảo Cyprus. Athens sau đó tái gia nhập cấu trúc vào năm 1980. Một số trường hợp khác là lập trường trái ngược của Mỹ với Anh và Pháp trong cuộc khủng hoảng kênh đào Suez năm 1956 hay “cuộc chiến cá tuyết” giữa Anh và Iceland vào những năm 1970.

Điều khiến các kịch bản Mỹ động binh với Greenland trở nên khác biệt so với các trường hợp trên nằm ở chỗ đó sẽ là lần đầu tiên thành viên hùng mạnh nhất của NATO có hành động quân sự chống lại đồng minh trong khối.

Ba giáo sư David Hastings Dunn, Mark Webber và Stefan Wolff đến từ Đại học Birmingham (Anh) đều đồng ý rằng nỗi lo Mỹ sẽ động binh để kiểm soát Greenland “không phải là không có cơ sở”, theo tờ The Conversation.

Tuy nhiên các chuyên gia này cho rằng ngay cả khi Mỹ động binh với Greenland, châu Âu có nhiều cách phản ứng khác nhau nhưng tất cả đều khó dẫn tới sự tan rã của NATO. Họ cho rằng viễn cảnh tan rã NATO như lời cảnh báo của Thủ tướng Đan Mạch là “đang bị thổi phồng quá mức”.

Còn những lựa chọn nào nếu Mỹ không động binh với Greenland?

Cây bút Sam Ashworth-Hayes của tờ The Telegraph cho rằng Mỹ “không cần thiết” phải nổ súng ở Greenland. Ông cho rằng sẽ không có viễn cảnh Mỹ đột kích lúc nửa đêm, bắt giữ lãnh đạo Greenland giống như những gì đã xảy ra ở Venezuela hôm 3-1.

Ông Ashworth-Hayes cho rằng nếu ông Trump thực sự muốn kiểm soát vùng lãnh thổ này, Mỹ “có thể sử dụng biện pháp gây sức ép cho đến khi đạt được mục đích”.

Cựu Đại sứ Đan Mạch tại NATO - ông Carsten Søndergaard cho rằng có một số phương án “mang lại lợi ích cho tất cả các bên” mà Copenhagen và Washington có thể đàm phán, như việc tăng thêm quân số Mỹ đồn trú ở Greenland hoặc chia sẻ quyền khai thác khoáng sản trên hòn đảo này, theo The Atlantic.

Trong khi đó, ba giáo sư David Hastings Dunn, Mark Webber và Stefan Wolff lưu ý rằng châu Âu vẫn còn “hy vọng” rằng mọi thứ có thể sẽ tốt hơn sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ vào tháng 11 tới. Cùng còn một khả năng nữa là ông Trump sẽ chuyển trọng tâm chiến lược sang các vấn đề khác, chẳng hạn một kết quả không như kỳ vọng trong vấn đề Venezuela, và không còn để tâm nhiều tới Greenland.

Ở Mỹ, các thượng nghị sĩ hôm 7-1 cho biết Thượng viện sẽ sớm tiến hành bỏ phiếu về một dự luật nhằm hạn chế quyền hạn Tổng thống Trump, tránh kịch bản Nhà Trắng sử dụng vũ lực nhằm vào Greenland, theo hãng tin Reuters.

Cùng ngày 7-1, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết ông sẽ gặp các nhà lãnh đạo Đan Mạch trong tuần này, song ông lưu ý rằng Tổng thống Trump vẫn bảo lưu quyền lựa chọn các biện pháp quân sự.

Những kịch bản cho NATO và lưu ý với châu Âu nếu Mỹ kiểm soát Greenland

Ba chuyên gia đến từ Anh cho rằng các động thái của Mỹ chống lại Greenland, nhất là các hành động liên quan vũ lực, chắc chắn sẽ khó được chấp nhận ở Đan Mạch và châu Âu. Nhưng phản ứng của châu Âu có thể thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau.

Lựa chọn ít có khả năng xảy ra nhất được cho là việc kích hoạt điều khoản phòng thủ chung của Liên minh châu Âu (EU) vì điều này đồng nghĩa với sự đối đầu quân sự giữa hai bờ Đại Tây Dương. EU bị đánh giá hạn chế về quân sự cũng như không có ý chí chính trị để gây chiến với Mỹ.

Một khả năng khác là các nước châu Âu ồ ạt rời bỏ NATO, song các chuyên gia không tin rằng đó là kịch bản tất yếu xảy ra. Xét đến thực tế rằng châu Âu hiện coi Nga là “mối đe dọa trực tiếp đến an ninh châu Âu”, các chuyên gia cho rằng đối với châu Âu, “ngay cả một NATO tạm thời không hoạt động hiệu quả cũng tốt hơn là không có NATO nào cả”. Rút khỏi khối quân sự này cũng là một quá trình kéo dài, cần 12 tháng kể từ khi có “tuyên bố bãi ước” của quốc gia thành viên đến khi nước đó thực sự rời khỏi NATO.

Trong trường hợp Mỹ tiến hành kiểm soát Greenland, tình trạng tê liệt chính trị trong NATO được cho là điều gần như chắc chắn và theo sau đó là sự leo thang căng thẳng giữa hai bờ Đại Tây Dương. Khi đó, việc Đan Mạch rút khỏi vai trò quân sự trong NATO – tương tự cách Pháp và Hy Lạp từng làm – là kịch bản có thể xảy ra.

Các phản ứng từ châu Âu có thể dẫn đến việc Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ rút khỏi NATO. Nhưng một quyết định như vậy được cho là không hề dễ đạt được vì ít nhất Nhà Trắng cần sự chấp thuận của Thượng viện Mỹ, cũng như quá trình tham vấn với thành viên ở cả hai viện Quốc hội Mỹ.

Các chuyên gia cho rằng không chỉ các nhà lập pháp Mỹ, mà cả Lầu Năm Góc cũng có thể phản đối việc rút khỏi NATO. Bởi vì viễn cảnh đó sẽ dẫn tới sự hỗn loạn và vội vã khi chuyển giao trách nhiệm trong cơ cấu chỉ huy của NATO, đồng thời đặt ra những câu hỏi lớn về số phận các căn cứ quân sự của Mỹ ở châu Âu.

“Tất cả những điều này đều không có lợi cho an ninh của Mỹ và chắc chắn sẽ làm suy yếu khả năng triển khai lực lượng của Mỹ ra ngoài bán cầu Tây” - ba chuyên gia đến từ Đại học Birmingham lưu ý.

Đối với châu Âu, ưu tiên hàng đầu là không được hoảng loạn hay vội vàng thực hiện bất kỳ hành động thiếu khôn ngoan nào - David Hastings Dunn, Mark Webber và Stefan Wolff (Đại học Birmingham)

Các chuyên gia này cho rằng châu Âu vẫn nên lên tiếng trước các phát ngôn cảnh báo của ông Trump nhưng điều quan trọng là không hoảng loạn, không vội vàng và “không được bị lôi kéo vào sự leo thang không cần thiết”. Đồng thời, châu Âu cũng được khuyên không nên vội vàng ký bất kỳ thỏa thuận hấp tấp nào với ông Trump về Greenland.

HOÀN ĐỨC/Theo PLO