THỜI TIẾT, KHÍ HẬU CỰC ĐOAN: SỨC ÉP NGÀY CÀNG LỚN ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI

Người dân luyện tập thể thao dưới nền nhiệt độ cao ở ven Vịnh San Francisco, bang California (Mỹ). Ảnh: Đoàn Hùng/TTXVN

Thời tiết cực đoan ngày càng rõ nét

Báo Tin tức ngày 15/8/2026 phản ánh tình trạng nắng nóng cực đoan đang lan rộng tại nhiều khu vực, gây sức ép lên nguồn nước, sản xuất lương thực, năng lượng và sức khỏe con người.

Những diễn biến này phù hợp với các đánh giá mới nhất của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO). Báo cáo State of the Global Climate 2025 cho biết 11 năm từ 2015 đến 2025 là 11 năm nóng nhất từng được ghi nhận. Năm 2025 nằm trong nhóm 2-3 năm nóng nhất, với nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn khoảng 1,43°C so với thời kỳ 1850-1900. Các hiện tượng cực đoan như nắng nóng, mưa lớn và bão tiếp tục gây thiệt hại lớn cho con người và nền kinh tế. (World Meteorological Organization)

Đáng chú ý, các hiện tượng cực đoan thường không xảy ra riêng lẻ. Nắng nóng có thể đi kèm hạn hán; hạn hán làm thiếu nước và giảm năng suất nông nghiệp; trong khi những nơi khác lại phải đối mặt với mưa lớn, lũ lụt và sạt lở.

Những tác động ngày càng sâu rộng

Trước hết là sức khỏe con người. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết stress nhiệt là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết. Nắng nóng có thể làm trầm trọng các bệnh tim mạch, hô hấp, đái tháo đường và gây sốc nhiệt. Người cao tuổi, trẻ em, người mắc bệnh nền và người lao động ngoài trời là những nhóm đặc biệt dễ bị tổn thương. (Tổ Chức Y Tế Thế Giới)

Nông nghiệp và an ninh lương thực cũng chịu sức ép lớn. FAO và WMO cảnh báo nhiệt độ cực đoan đang đe dọa sinh kế và sức khỏe của hơn một tỷ người, đồng thời gây tổn thất lớn về năng suất lao động. Nắng nóng có thể làm giảm năng suất cây trồng, ảnh hưởng vật nuôi, thủy sản và nguồn nước phục vụ sản xuất. (FAOHome)

Kinh tế - xã hội chịu tác động dây chuyền. Thiên tai và thời tiết cực đoan có thể phá hủy cơ sở hạ tầng, làm gián đoạn giao thông, sản xuất và cung ứng điện, nước. Năng suất lao động giảm, chi phí sản xuất và khắc phục hậu quả tăng, trong khi những hộ nghèo và nhóm dễ bị tổn thương thường chịu thiệt hại nặng nhất.

WHO cũng lưu ý rằng các đợt nóng kéo dài có thể làm giảm năng suất lao động, gây quá tải hệ thống y tế và làm gián đoạn các dịch vụ thiết yếu khi điện, nước và giao thông bị ảnh hưởng. (Tổ Chức Y Tế Thế Giới)

Chủ động thích ứng để giảm thiệt hại

Trước diễn biến ngày càng khó lường, cần chuyển mạnh từ tư duy “ứng phó khi thiên tai xảy ra” sang “chủ động phòng ngừa và thích ứng”.

Một là, nâng cao chất lượng dự báo và cảnh báo sớm, nhất là đối với nắng nóng, bão, mưa lớn, lũ quét và sạt lở.

Hai là, sử dụng và bảo vệ nguồn nước hiệu quả; tăng khả năng trữ nước, giảm thất thoát và phát triển các phương pháp tưới tiết kiệm.

Ba là, xây dựng nền nông nghiệp thích ứng khí hậu, lựa chọn giống cây trồng, vật nuôi phù hợp, điều chỉnh mùa vụ, tăng khả năng giữ nước và bảo vệ đất. FAO nhấn mạnh khả năng chống chịu của hệ thống nông nghiệp phải được xây dựng ngay tại cộng đồng và đồng ruộng. (FAOHome)

Bốn là, bảo vệ sức khỏe cộng đồng bằng các kế hoạch hành động ứng phó nắng nóng; đặc biệt quan tâm người cao tuổi, trẻ em, người bệnh và lao động ngoài trời. WHO khuyến nghị xây dựng hệ thống cảnh báo nhiệt, truyền thông rủi ro và chuẩn bị năng lực y tế để giảm tử vong và bệnh tật do nắng nóng. (Tổ Chức Y Tế Thế Giới)

Năm là, tăng khả năng chống chịu của đô thị và cơ sở hạ tầng thông qua phát triển cây xanh, mặt nước, không gian thoáng, công trình phù hợp với khí hậu nóng và hệ thống điện, nước có khả năng hoạt động trong điều kiện thời tiết cực đoan.

Cuối cùng, cần đồng thời giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng tiết kiệm, phát triển năng lượng sạch, bảo vệ rừng và hệ sinh thái. Thích ứng giúp giảm thiệt hại trước mắt, còn giảm phát thải là giải pháp căn bản để hạn chế mức độ nóng lên trong tương lai.

Chủ động hôm nay để giảm thiệt hại ngày mai

Thời tiết cực đoan đang cho thấy biến đổi khí hậu không còn là vấn đề xa xôi. Nó đã hiện diện trong sức khỏe mỗi người, trong giá lương thực, nguồn nước, sản xuất, việc làm và chất lượng cuộc sống.

Con người không thể kiểm soát hoàn toàn thời tiết, nhưng có thể giảm đáng kể thiệt hại bằng dự báo sớm, chuẩn bị tốt, sử dụng tài nguyên hiệu quả, xây dựng hạ tầng chống chịu và thay đổi cách sản xuất, sinh hoạt.

Đó không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước hay các tổ chức quốc tế. Mỗi gia đình, cộng đồng và doanh nghiệp đều có thể bắt đầu từ những việc cụ thể để thích ứng với một khí hậu đang thay đổi nhanh chóng.

Nguyễn Mạnh Hiền, Ủy viên Ban chấp hành Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam

Nguồn tham khảo

1. Báo Tin tức – “Nắng nóng cực đoan lan rộng, gia tăng sức ép lên nguồn nước và lương thực”, 15/8/2026.
2. Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) – State of the Global Climate 2025, 23/3/2026. (World Meteorological Organization)
3. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Heat and health, 31/7/2026. (Tổ Chức Y Tế Thế Giới)
4. FAO & WMO – Extreme heat is pushing agrifood systems to the brink worldwide, 22/4/2026. (FAOHome)
5. WHO Europe – Heat–health action plans: guidance, second edition, 11/6/2026. (Tổ Chức Y Tế Thế Giới)
6. FAO – Extreme heat in an El Niño year: how agrifood systems can prepare, 7/7/2026. (FAOHome)