1. Triết lý phân cấp: Hiệu quả phục vụ là thước đo quyền lực
Lập luận xuyên suốt và ấn tượng nhất trong phiên thảo luận chính là quan điểm của Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (đoàn Hà Nội): "Cấp nào phục vụ nhân dân tốt hơn thì chúng ta trao quyền". Đây là một sự thay đổi mang tính bản lề trong tư duy pháp lý tại Việt Nam.
Trước đây, quyền lực hành chính thường có xu hướng tập trung ở cấp trên với lý do đảm bảo tính thống nhất và trình độ chuyên môn. Tuy nhiên, thực tiễn đã chứng minh rằng việc tập quyền quá mức đôi khi tạo ra khoảng cách và độ trễ trong giải quyết thủ tục cho người dân. Việc Luật Hộ tịch trao thẩm quyền đăng ký cho cấp xã — cấp trực tiếp sát sườn với đời sống cư dân — chính là sự thừa nhận rằng: Năng lực của bộ máy không nằm ở cấp bậc hành chính mà nằm ở tốc độ và chất lượng giải quyết nhu cầu của nhân dân.
Khi quyền lực được đặt vào tay cấp cơ sở, nó không chỉ đơn thuần là việc giao nhiệm vụ, mà là giao trách nhiệm kiến tạo sự hài lòng. Đây chính là biểu hiện của một thể chế dân chủ, thực dụng và hướng tới kết quả.
2. Số hóa thể chế: Từ tư duy "Quản lý" sang tinh thần "Phục vụ"
Cải cách thể chế trong kỷ nguyên số không chỉ là đưa giấy tờ lên môi trường điện tử, mà là tái cấu trúc toàn bộ quy trình vận hành. Các đại biểu đã chỉ rõ một nghịch lý: Nhiều cơ quan vẫn chưa số hóa hoàn toàn hồ sơ, dẫn đến việc ngay cả cán bộ công chức khi thực hiện các thủ tục nội bộ (như bổ nhiệm, quy hoạch) vẫn phải nộp hàng loạt bản sao công chứng.
Lập luận của các đại biểu cho thấy, số hóa phải đi đôi với liên thông dữ liệu. Một khi dữ liệu đã "chạy" đồng bộ giữa các ngành, người dân không còn phải đóng vai trò "người đưa tin" cho các cơ quan nhà nước. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung không chỉ là giải pháp công nghệ mà là giải pháp lòng dân. Nó giúp loại bỏ tư duy "quyền anh, quyền tôi" trong quản lý dữ liệu, buộc các cơ quan phải phối hợp để phục vụ dân thay vì bắt dân phải xoay xở giữa các rừng thủ tục.
3. Công chứng và lá chắn an ninh pháp lý: Sự thực dụng và minh bạch
Trong khi xu hướng phân cấp và số hóa thúc đẩy sự nhanh chóng, thì lĩnh vực Công chứng lại đòi hỏi sự an toàn và minh bạch. Lập luận của Đại biểu Dương Đức Hải về việc thu hẹp diện công chứng bắt buộc đối với các giao dịch nhỏ (như xe máy cũ) thể hiện sự thực dụng cần thiết để giảm phiền hà.
Tuy nhiên, việc kiên quyết giữ vững công chứng bắt buộc trong giao dịch bất động sản là một lựa chọn chiến lược đúng đắn. Trong bối cảnh thị trường tài sản còn nhiều biến động, công chứng viên đóng vai trò là "người gác cổng" pháp lý, bảo vệ người yếu thế và ngăn ngừa các tranh chấp kéo dài làm lãng phí nguồn lực xã hội. Điều này làm sáng tỏ một nguyên tắc: Cải cách không có nghĩa là buông lỏng, mà là điều chỉnh sự can thiệp của pháp luật vào đúng nơi, đúng chỗ để bảo vệ giá trị tài sản bền vững cho xã hội.
4. Thách thức hạ tầng và nguồn lực: Không để ai bị bỏ lại phía sau
Bên cạnh những quyết tâm chính trị, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra điểm yếu về hạ tầng công nghệ và năng lực cán bộ tại các vùng sâu, vùng xa. Lập luận này rất sắc bén khi nhắc nhở rằng: Thể chế hiện đại không được phép tạo ra sự bất bình đẳng mới giữa nhóm "người dân số" và nhóm "người dân truyền thống".
Việc phân cấp mạnh mẽ cho cấp cơ sở (đặc biệt là mô hình chính quyền địa phương hai cấp như tại Hà Nội) chỉ thành công nếu đi kèm với việc đầu tư nguồn lực tương xứng. Nếu trao quyền mà không trao công cụ, nếu áp lực công việc tại các trung tâm hành chính công quá lớn mà thiếu chính sách đãi ngộ, thì cải cách thể chế dễ rơi vào tình trạng "bình mới rượu cũ".
5. Bản lĩnh trong kỷ nguyên vươn mình
Từ những phân tích trên, chúng ta thấy rõ quyết tâm cải cách thể chế: Quyết liệt, thực tế và lấy dân làm gốc. Việc các đại biểu Quốc hội thảo luận về việc "phi địa giới" trong cung cấp dịch vụ công chính là bước đi táo bạo để xóa bỏ những rào cản ngăn cách người dân với quyền lợi chính đáng của mình.
Bản lĩnh của kỷ nguyên vươn mình chính là sự dũng cảm thay đổi những quy định đã lỗi thời, dám tin tưởng vào cấp cơ sở và quyết liệt thực hiện số hóa để tinh gọn bộ máy. Mỗi đạo luật được sửa đổi theo hướng giảm giấy tờ, tăng liên thông và đẩy mạnh phân cấp là một viên gạch góp phần xây dựng nền móng vững chắc cho khát vọng hùng cường của dân tộc.
Kết luận
Phiên thảo luận sáng ngày 09/04/2026 là một thông điệp mạnh mẽ về sự đồng hành của Quốc hội với tiến trình đổi mới đất nước. Việc xác lập triết lý "Cấp nào phục vụ tốt nhất thì trao quyền" không chỉ giúp khơi thông các điểm nghẽn hành chính mà còn củng cố niềm tin của nhân dân vào sự phục vụ của Nhà nước. Khi thể chế thực sự vì dân, đó chính là lúc nội lực quốc gia được giải phóng mạnh mẽ nhất để vươn tới những tầm cao mới.
Nguyễn Mạnh Hiền, UVBCH Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam
In bài viết