Dòng thông báo trên mạng xã hội tài khoản Trump về chiến dịch sơ tán các tàu trên eo biển Hormuz của Mỹ. Ảnh chụp màn hình.
1. Chiến thuật "Cử chỉ nhân đạo" và áp lực nội tại của Washington
Quyết định khởi động "Dự án Tự do" được đưa ra trong bối cảnh chính quyền Trump đang đối mặt với áp lực lạm phát nặng nề khi giá xăng tại Mỹ vọt lên mức 4,44 USD/gallon. Bằng cách gọi đây là một "cử chỉ nhân đạo" theo đề nghị của các quốc gia trung lập, Tổng thống Trump đã tạo ra một hành lang chính trị thuận lợi để can thiệp vào eo biển Hormuz mà không cần phải tuyên bố một cuộc chiến mới. Phân tích sâu hơn, đây là sự tiếp nối của chiến thuật "né" Nghị quyết Quyền lực Chiến tranh (WPR) mà Nhà Trắng đã áp dụng trước đó. Việc tập trung vào cứu trợ thủy thủ đoàn thiếu nhu yếu phẩm giúp Mỹ tranh thủ được sự ủng hộ của dư luận quốc tế, đồng thời tạo ra lý do chính đáng để đưa khí tài quân sự áp sát lãnh thổ Iran dưới danh nghĩa hộ tống.
2. Rủi ro từ sự "va chạm" thực địa và phản ứng của Tehran
Mặc dù ông Trump tuyên bố sẽ thực hiện chiến dịch bằng vũ lực nếu bị cản trở, giới phân tích địa chính trị vẫn hoài nghi về khả năng duy trì thỏa thuận ngừng bắn mong manh từ tháng 4. Việc đưa lực lượng Mỹ vào "tầm bắn" của Iran tại vùng thủy lộ hẹp như Hormuz là một canh bạc mạo hiểm. Đối với Tehran, hành động này khó có thể được xem là nhân đạo khi Washington vẫn duy trì vòng vây kinh tế tại các cảng của họ. Sự nghi ngờ về một cuộc leo thang quân sự dưới "vỏ bọc" nhân đạo đang khiến khu vực rơi vào trạng thái báo động cao nhất, bởi bất kỳ sai sót kỹ thuật nào trên thực địa cũng có thể kích hoạt một đợt bùng phát xung đột diện rộng, trực tiếp đe dọa sự ổn định của thị trường dầu mỏ toàn cầu.
3. Hệ lụy năng lượng và sự phân rã của các liên minh cũ
Sự kiện UAE rời OPEC vào ngày 01/05 và chiến dịch "Dự án Tự do" cho thấy một thực tế mới: các liên minh đa phương đang nhường chỗ cho các quyết định đơn phương và vị kỷ quốc gia. UAE chọn lối đi riêng để giải phóng năng lực khai thác, trong khi Mỹ chọn cách can thiệp trực tiếp để hạ giá xăng dầu nội địa. Thị trường dầu mỏ thế giới hiện nay không còn chỉ chịu ảnh hưởng bởi cung - cầu hay hạn ngạch của OPEC mà đã trở thành "con tin" của các thủ thuật pháp lý và quân sự. Sự tê liệt của eo biển Hormuz đã thúc đẩy các nước vùng Vịnh tìm kiếm những lối thoát khác, báo hiệu một sự tái cấu trúc toàn diện chuỗi cung ứng năng lượng trong tương lai gần.
4. Thay cho lời kết: Bản lĩnh và tâm thế của Việt Nam trong thế giới đa cực
Những biến động dồn dập tại Trung Đông những ngày qua là minh chứng rõ nét cho một trật tự thế giới đang chuyển mình sang trạng thái đa cực, nơi lợi ích quốc gia được đặt lên hàng đầu thông qua những chiến lược "linh hoạt". Đối với Việt Nam, đây là bài học về sự tự chủ và khả năng dự báo chiến lược. Trong một môi trường địa chính trị mà "nhân đạo" và "vũ lực" đôi khi chỉ cách nhau một ranh giới mong manh, việc kiên định với đường lối ngoại giao hòa bình, thượng tôn luật pháp quốc tế và uyển chuyển như "ngoại giao cây tre" chính là chìa khóa để bảo vệ lợi ích quốc gia. Chúng ta không chỉ quan sát để thích ứng với biến động của giá năng lượng, mà còn để khẳng định tâm thế của một thành viên trách nhiệm, ủng hộ tự do hàng hải và sự ổn định bền vững của dòng chảy thương mại toàn cầu.
Nguyễn Mạnh Hiền
(Tổng hợp và lược ghi từ các nguồn tin quốc tế, TTX Việt Nam và Đài Tiếng nói Việt Nam)
In bài viết