BIẾN ĐỘNG ĐỊA CHÍNH TRỊ TRUNG ĐÔNG 2026: "NÚT THẮT" PHÁP LÝ VÀ SỰ TÁI ĐỊNH HÌNH QUYỀN LỰC NĂNG LƯỢNG

Tống thống Donald Trump

1. "Nút thắt" pháp lý WPR và chiến thuật của Chính quyền Mỹ

Quyết định tuyên bố cuộc chiến tại Iran "chấm dứt" của Tổng thống Donald Trump vào ngày 30/4/2026 là một bước đi mang tính kỹ thuật pháp lý cao. Bằng cách khẳng định các hành động thù địch bắt đầu từ 28/02 đã kết thúc nhờ lệnh ngừng bắn tháng 4, Nhà Trắng đã khéo léo tránh được việc phải xin phê chuẩn từ Quốc hội khi chiến dịch chạm mốc 60 ngày theo Nghị quyết Quyền lực Chiến tranh (WPR). Việc Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho rằng thời hạn 60 ngày được tạm dừng trong lúc ngừng bắn là một tiền lệ pháp lý gây tranh cãi mạnh mẽ giữa hai đảng tại Mỹ. Điều này cho thấy Washington muốn duy trì sức ép tại Trung Đông nhưng tránh bị sa lầy vào một cuộc chiến toàn diện về mặt pháp lý và ngân sách với Quốc hội.

2. UAE rời OPEC: Sự rạn nứt của liên minh dầu mỏ 60 năm

Việc UAE – nhà sản xuất lớn thứ tư trong OPEC – quyết định rời bỏ khối này vào ngày 01/05/2026 là một đòn giáng mạnh vào khả năng điều tiết giá dầu toàn cầu. Mâu thuẫn xuất phát từ lợi ích kinh tế khi UAE đã đầu tư 150 tỷ USD để nâng công suất nhưng bị bó buộc bởi hạn ngạch thấp của OPEC+ (khoảng 3 triệu thùng/ngày). Sự rời đi giúp họ giải phóng nguồn lực để hướng tới mục tiêu 5 triệu thùng/ngày nhằm tối đa hóa doanh thu quốc gia. Bên cạnh đó, những cuộc tấn công của Iran vào cơ sở dầu mỏ UAE và việc phong tỏa eo biển Hormuz trong giai đoạn tháng 2-3/2026 đã cho thấy OPEC không còn là "lá chắn" an toàn cho lợi ích của quốc gia này.

3. Mối liên hệ hữu cơ giữa quân sự và năng lượng

Có một sợi dây liên kết chặt chẽ giữa tuyên bố "kết thúc chiến tranh" của Mỹ và bước đi của UAE. Khi Mỹ hạ nhiệt xung đột về mặt danh nghĩa, áp lực lên các quốc gia vùng Vịnh cũng thay đổi, khiến UAE nhận thấy đây là thời điểm ưu tiên "Lợi ích quốc gia vị kỷ" thay vì "Lợi ích khối". Thị trường dầu mỏ từ nay sẽ chuyển dịch sang một mô hình cạnh tranh hơn, nơi các nhà cung cấp lớn như Mỹ và UAE nắm vai trò chi phối giá cả dựa trên sản lượng thực tế thay vì hạn ngạch tập thể.

4. Thay cho lời kết: Bản lĩnh và tâm thế trong một thế giới đa cực

Những biến động dồn dập tại Trung Đông trong những ngày đầu tháng 5/2026 không chỉ là những sự kiện thời sự đơn lẻ, mà là những lát cắt phản chiếu một trật tự thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ. Việc Mỹ linh hoạt sử dụng các "nút thắt" pháp lý để điều chỉnh chiến sự, hay UAE chọn lối đi riêng sau 60 năm gắn bó với liên minh năng lượng, đều cho thấy một kỷ nguyên mà lợi ích quốc gia và sự tự chủ chiến lược đang được đặt lên hàng đầu.

Đối với Việt Nam, những diễn biến này mang đến bài học sâu sắc về sự kiên định và lòng tin vào công lý quốc tế. Trong một thế giới đầy rẫy những biến số khó lường từ chính trường đến thị trường năng lượng, việc giữ vững đường lối đối ngoại hòa bình, thượng tôn pháp luật và uyển chuyển như "ngoại giao cây tre" chính là chìa khóa để chúng ta giữ vững sự ổn định.

Hơn bao giờ hết, bản lĩnh của một dân tộc yêu chuộng hòa bình và trách nhiệm với cộng đồng quốc tế sẽ là điểm tựa để Việt Nam vượt qua những cơn sóng địa chính trị từ xa. Chúng ta không chỉ quan sát để thích ứng, mà còn để khẳng định tâm thế của một quốc gia tự chủ, sẵn sàng đóng góp vào dòng chảy chung của một thế giới đa cực, minh bạch và bền vững hơn.

Nguyễn Mạnh Hiền, UVBCH Hội đồng Hòa bình và phát triển Việt Nam

(Tổng hợp và lược ghi từ các nguồn tin quốc tế và Đài Tiếng nói Việt Nam)