Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) hội đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại thủ đô Bắc Kinh ngày 2/9/2025. Ảnh: THX/TTXVN
1. Bản chất của chuyến đi: Lịch trình sẵn có hay biến số phát sinh?
Theo các nguồn tin chính thống từ Điện Kremlin và tờ South China Morning Post (SCMP), chuyến thăm của Tổng thống Vladimir Putin diễn ra đúng dịp kỷ niệm 25 năm Hiệp ước Láng giềng hữu nghị và hợp tác Nga - Trung, đồng thời kết hợp khai mạc Năm Giáo dục Nga - Trung 2026-2027. Xét về mặt ngoại giao, đây là một hoạt động nằm trong khuôn khổ tiếp xúc định kỳ, thường niên giữa hai nhà lãnh đạo và đã được lên kế hoạch từ trước. Sự gắn kết này sâu sắc đến mức hai bên tối giản các nghi thức phô trương (không có diễu hành quy mô lớn).
Tuy nhiên, giới quan sát quốc tế – bao gồm Giáo sư chính trị học Marat Bashirov (Trường Kinh tế Hong Kong) trên tờ El Mundo – nhận định: Tính chất của chuyến thăm đã chuyển dịch thành một cuộc "tham vấn khẩn cấp" ngay sau khi có biến số Donald Trump. Dù chương trình là sẵn có, nhưng nội dung nghị sự thực tế đã bị tác động mạnh mẽ bởi những thỏa thuận đạt được tại Thượng đỉnh Mỹ - Trung (13-15/05). Ông Putin cần gặp trực tiếp ông Tập Cận Bình để giải mã những cam kết ngầm giữa Bắc Kinh và Washington, điều không thể thực hiện qua các kênh liên lạc gián tiếp.
2. Tính toán chiến lược của các bên: Cuộc cờ ba cạnh
Đối với Liên bang Nga (Tìm kiếm sự bảo lãnh chiến lược): Moskva bước vào chuyến thăm với tâm thế vừa cần "phao cứu sinh" kinh tế, vừa mang sự dè chừng địa chính trị. Việc Trung Quốc cam kết tăng mua dầu mỏ từ Mỹ dưới thời Donald Trump là một hồi chuông cảnh báo đối với nguồn thu năng lượng của Nga (vốn đang chiếm tới 30% lượng khí đốt và 18% lượng dầu nhập khẩu của Bắc Kinh). Nga cần đảm bảo rằng những thỏa hiệp thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ không làm xói mòn thị phần năng lượng và vị thế đối tác chiến lược hàng đầu của Nga.
Đối với Trung Quốc (Tối đa hóa vị thế "Trọng tâm"):
Bắc Kinh đang tận dụng tối đa vị thế "điểm hẹn chiến lược" để chơi một ván bài cân bằng vĩ đại. Bằng việc đón ông Trump trước để hạ nhiệt căng thẳng thương mại và nới lỏng gông cùm công nghệ chip AI, sau đó đón ông Putin để củng cố trục an ninh vững chắc ở phía Bắc, Trung Quốc tự định vị mình là thế lực không thể thay thế trong việc định hình trật tự thế giới mới.
Đối với Mỹ (Chiến lược ly gián và quản trị rủi ro):
Mỹ chấp nhận hòa hoãn với Trung Quốc thông qua "Giao ước ổn định 2.0" nhằm mục đích kép: vừa ổn định chuỗi cung ứng chiến lược, vừa tạo ra "vết nứt" tâm lý giữa Moskva và Bắc Kinh, buộc Nga phải nhìn nhận lại mức độ tin cậy của liên minh "không giới hạn".
3. Dự báo kết quả và những "bóng mờ" thực tế
Dựa trên các tuyên bố của Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov và tình hình thực tế, chuyến thăm dự kiến sẽ đạt được các kết quả lớn sau:
Về chính trị quốc tế: Hai bên sẽ ra Tuyên bố chung cấp cao, thể hiện sự đồng điệu tuyệt đối trong các hồ sơ nóng như Tây Á. Cả hai cùng phản đối việc Mỹ dùng vũ lực chống Iran và yêu cầu giữ mở Eo biển Hormuz, đồng thời giữ vững lập trường về một giải pháp hòa bình tại Ukraine mà không chịu áp lực từ phương Tây.
Về kinh tế và "bóng mờ" công nghệ: Thương mại song phương sẽ tiếp tục được củng cố với trục Năng lượng - Cơ khí. Tuy nhiên, sự chênh lệch nội lực sẽ ngày càng lộ rõ. Như Phó Thủ tướng Nga Yury Trutnev ví von tại Expo Cáp Nhĩ Tân: "Nga mang cua và mật ong tới, Trung Quốc mang UAV và robot". Nga sẽ phải chấp nhận ký kết các văn kiện kinh tế trong bối cảnh nguy cơ rơi vào thế phụ thuộc công nghệ cao vào Trung Quốc, khi các lệnh trừng phạt thứ cấp của Mỹ ngày càng siết chặt.
4. Tác động và ảnh hưởng sâu rộng đến khu vực và thế giới
Xác lập trạng thái "Phân mảng có kiểm soát" trên toàn cầu: Chuyến thăm khẳng định thế giới hậu tháng 5/2026 sẽ không sụp đổ vào một cuộc chiến tranh tổng lực, mà phân cực thành các khối lợi ích rất rõ ràng. Trục Nga - Trung tiếp tục là đối trọng kiên cố nhất đối với hệ thống đồng minh của Mỹ và sự mở rộng trừng phạt từ EU.
Gia tăng sức ép lên không gian an ninh Châu Âu và Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương:
Sự phối hợp chặt chẽ Nga - Trung đồng nghĩa với việc Trung Quốc sẽ có một hậu phương an ninh năng lượng tuyệt đối vững chắc để rảnh tay đối phó với các biến số tại eo biển Đài Loan và Biển Đông. Ngược lại, phương Tây sẽ không thể cô lập hoàn toàn nước Nga khi Bắc Kinh kiên quyết từ chối sử dụng đòn bẩy kinh tế để gây sức ép với Moskva về vấn đề Ukraine.
5. Bài học thực tiễn cho định hướng tự cường của Việt Nam
Sự xoay vần của tam giác quyền lực tại Bắc Kinh tuần này là minh chứng sống động cho thấy: Không có đồng minh vĩnh viễn, chỉ có lợi ích quốc gia là tối thượng.
Nhìn từ bài học "lệch pha công nghệ" của Nga, Việt Nam càng thấy rõ tính đúng đắn của việc tự chủ công nghệ cốt lõi (bán dẫn, AI) và hạ tầng logistics liên lục địa mà chúng ta vừa đề xuất tại BRICS. Trong một thế giới đầy biến số, việc kiên định bản sắc Ngoại giao cây tre – duy trì quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với cả Mỹ, Trung, Nga – chính là "neo" vững chãi để bảo vệ lợi ích tối cao của dân tộc, biến sự cạnh tranh của các siêu cường thành không gian bứt phá cho một Việt Nam tự chủ, tự cường.
Nguyễn Mạnh Hiền, UVBCH Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam.
Tổng hợp và đối chiếu từ: TTXVN (Nga & Trung Quốc), TASS, Nhà Trắng, SCMP, El Mundo.
In bài viết