Sự hiện diện của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Thủ tướng Cộng hòa Slovakia Robert Fico trên hàng ghế danh dự, bên cạnh các nhà lãnh đạo cao cấp hai nước và đông đảo khán giả – trong đó có nhiều cán bộ, trí thức Việt Nam từng học tập và công tác tại Slovakia – đã tạo nên một bức tranh ngoại giao văn hóa đầy ấn tượng, nơi quá khứ hữu nghị hội ngộ tương lai hợp tác.
Bối cảnh lịch sử: 76 năm tình hữu nghị Việt Nam – Slovakia
Quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Slovakia (trước đây là Tiệp Khắc) chính thức được thiết lập từ ngày 2 tháng 2 năm 1950, khiến hai nước trở thành những đối tác có mối quan hệ lâu đời nhất trong lịch sử ngoại giao hiện đại của Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng đến thăm Slovakia vào năm 1957, để lại dấu ấn sâu đậm trong tình cảm nhân dân hai nước. Kể từ khi Slovakia trở thành quốc gia độc lập vào năm 1993, hai bên đã kế thừa và phát triển di sản tốt đẹp của mối quan hệ truyền thống Việt Nam – Tiệp Khắc.
Trong suốt 76 năm qua, tình hữu nghị Việt Nam – Slovakia đã phát triển tích cực trên tất cả các lĩnh vực. Slovakia luôn dành cho Việt Nam sự hỗ trợ quý báu cả về vật chất lẫn tinh thần trong quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc cũng như công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Từ thập niên 1950, Slovakia đã là đối tác truyền thống của Việt Nam trong hợp tác khoa học – công nghệ, với nhiều thế hệ sinh viên và nghiên cứu sinh Việt Nam được đào tạo tại các trường đại học và viện nghiên cứu Slovakia.
Một dấu mốc đặc biệt quan trọng trong quan hệ nhân dân hai nước là việc Quốc hội Slovakia chính thức công nhận cộng đồng người Việt Nam tại đây là nhóm dân tộc thiểu số thứ 14 của quốc gia vào tháng 6 năm 2023. Với khoảng 7.000 người gốc Việt sinh sống, học tập và làm việc trên đất Slovakia, cộng đồng này đã hội nhập sâu rộng vào đời sống xã hội của nước sở tại, trải qua ba thế hệ và được đánh giá là đáp ứng đầy đủ các tiêu chí cả về số lượng lẫn mức độ hội nhập. Slovakia trở thành quốc gia thứ hai trên thế giới, sau Cộng hòa Séc, công nhận cộng đồng người Việt là dân tộc thiểu số – một minh chứng hùng hồn cho thành công của ngoại giao nhân dân giữa hai nước.
Chuyến thăm lịch sử và Đối tác Chiến lược Việt Nam - Slovakia
Chương trình hòa nhạc hữu nghị diễn ra trong bối cảnh chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Robert Fico từ ngày 12 đến 14 tháng 4 năm 2026, theo lời mời của Thủ tướng Lê Minh Hưng. Đây là chuyến thăm đầu tiên của một Nguyên thủ nước ngoài sau khi Việt Nam hoàn thành việc kiện toàn bộ máy lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Quốc hội sau Đại hội XIV của Đảng – một tín hiệu mạnh mẽ về tầm quan trọng mà Slovakia dành cho mối quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác ngày càng phát triển với Việt Nam.
Thủ tướng Fico, người đã có đóng góp liên tục trong việc thúc đẩy quan hệ song phương, từng thăm chính thức Việt Nam vào các năm 2008 và 2016. Trong chuyến thăm lần này, ông đã viếng lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, đặt vòng hoa tại Đài tưởng niệm Anh hùng Liệt sĩ trên đường Bắc Sơn – những cử chỉ thể hiện sự tôn trọng sâu sắc đối với lịch sử và truyền thống của Việt Nam.
Đặc biệt, trong khuôn khổ chuyến thăm, hai bên đã chính thức nâng cấp quan hệ lên tầm Đối tác Chiến lược, thông qua Tuyên bố chung giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Robert Fico. Slovakia trở thành đối tác chiến lược thứ 12 của Việt Nam, bên cạnh 15 đối tác chiến lược toàn diện, góp phần củng cố và mở rộng mạng lưới đối tác quốc tế quan trọng của Việt Nam trong bối cảnh kỷ nguyên mới. Hai bên nhất trí tập trung hợp tác đột phá trong các lĩnh vực: kinh tế – đầu tư, khoa học – công nghệ, quốc phòng – an ninh, công nghiệp, năng lượng tái tạo, du lịch, nông nghiệp công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo.
Thủ tướng Fico khẳng định Slovakia luôn coi Việt Nam là đối tác quan trọng nhất tại Đông Nam Á và là một trong ba đối tác hàng đầu tại châu Á. Về phía Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh Việt Nam nhất quán coi trọng và mong muốn tiếp tục đào sâu quan hệ với Slovakia – người bạn truyền thống và đối tác quan trọng hàng đầu tại Trung và Đông Âu.
"Aká Si Mi Krásna" – Giai điệu quê hương kết nối hai dân tộc
Tên gọi của chương trình hòa nhạc – "Aká Si Mi Krásna" – được lấy từ một ca khúc mang tính biểu tượng của văn hóa Slovakia, do nhà soạn nhạc lừng danh Eugen Suchoň (1908–1993) phối khí cho hợp xướng, với lời thơ của Peter Bella-Horal. Bài hát là một lời tụng ca đất mẹ: "Ôi, quê hương tươi đẹp, đất nước thân yêu của tôi. Đẹp biết bao những ngọn núi sừng sững bao quanh. Đẹp biết bao bầu trời trên những ngọn núi ấy. Tôi chúc phúc cho bạn, tôi chào đón bạn bằng những giọt nước mắt biết ơn." Việc lựa chọn tên gọi này cho đêm hòa nhạc hữu nghị mang ý nghĩa sâu sắc – tình yêu quê hương là ngôn ngữ chung vượt qua mọi biên giới, là mạch nguồn cảm xúc kết nối hai dân tộc Việt Nam và Slovakia dù cách xa hàng vạn dặm.
Chương trình do Đại sứ quán Cộng hòa Slovakia tại Việt Nam phối hợp cùng Nhà hát Hồ Gươm và Dàn nhạc Giao hưởng Mặt Trời (Sun Symphony Orchestra – SSO) tổ chức. SSO được thành lập năm 2017 dưới sự bảo trợ của Tập đoàn Sun Group, quy tụ các tài năng âm nhạc cổ điển xuất sắc đến từ Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới. Dưới sự dẫn dắt của Nhạc trưởng Olivier Ochanine – nghệ sĩ người Pháp-Mỹ từng đoạt Giải Nhất Cuộc thi Chỉ huy Quốc tế Antal Dorati tại Budapest năm 2015 – SSO đã khẳng định vị thế là dàn nhạc giao hưởng đẳng cấp quốc tế đầu tiên của Việt Nam, với sứ mệnh làm phong phú đời sống tinh thần của công chúng thông qua âm nhạc hàn lâm.
Với 16 tiết mục được lựa chọn công phu, đêm hòa nhạc đã đưa khán giả vào một hành trình âm nhạc đầy cảm xúc, bắt đầu từ kho tàng kiệt tác của âm nhạc cổ điển phương Tây và kết thúc bằng những giai điệu đặc trưng của Trung Âu – vùng đất văn hóa mà Slovakia tự hào thuộc về.
Phần I của chương trình khám phá vẻ đẹp vượt thời gian của nhạc cổ điển qua những aria bất hủ của Mozart, Tchaikovsky, Bizet, Gounod và Leoncavallo. Những giai điệu opera kinh điển vang lên dưới vòm mái Nhà hát Hồ Gươm, nơi 52 cột đá cao 18 mét nhập khẩu từ Tây Ban Nha và 3.000 bóng đèn LED mô phỏng bầu trời đêm đầy sao tạo nên một không gian nghệ thuật đẳng cấp và thơ mộng.
Phần II chuyển sang không gian lãng mạn và sôi động của âm nhạc Trung Âu với các tác phẩm kinh điển của Antonín Dvořák, Franz Lehár và Emmerich Kálmán. Đây là những nhà soạn nhạc gắn liền với truyền thống âm nhạc của vùng đất Tiệp Khắc – Slovakia xưa, mang đến cho khán giả Hà Nội hương vị đặc trưng của văn hóa Trung Âu, nơi những giai điệu dân gian hòa quyện với kỹ thuật hàn lâm tinh tế.
Ba nghệ sĩ opera danh tiếng đến từ Slovakia và quốc tế – Igor Kucer (tenor), Tatiana Hazjusova (soprano) và Martin Kovacs (baritone) – đã thể hiện xuất sắc những tác phẩm đòi hỏi kỹ thuật cao, tạo nên một tổng thể hoàn hảo cùng các nhạc công quốc tế và Việt Nam của SSO. Sự kết hợp giữa giọng hát Slovakia và dàn nhạc đa quốc gia tại Hà Nội chính là hình ảnh thu nhỏ của tinh thần hợp tác quốc tế mà hai nước hướng tới.
Những tràng pháo tay ròn rã kéo dài của toàn khán phòng sau mỗi tiết mục là lời khẳng định rằng âm nhạc – dù mang âm hưởng Ý, Pháp, Nga hay Trung Âu – đều có sức mạnh chạm đến trái tim con người ở mọi quốc gia, mọi nền văn hóa.
Nhà hát Hồ Gươm: Biểu tượng mới của Ngoại giao Văn hóa
Việc lựa chọn Nhà hát Hồ Gươm làm địa điểm tổ chức đêm hòa nhạc hữu nghị mang ý nghĩa biểu tượng đặc biệt. Tọa lạc tại số 40 phố Hàng Bài, quận Hoàn Kiếm, ngay trung tâm lịch sử của Hà Nội, nhà hát được khánh thành năm 2023 với quy mô 5.000 m², gồm khán phòng lớn 800 chỗ và khán phòng nhỏ 500 chỗ. Kiến trúc tân cổ điển của công trình tái hiện những nét văn hóa – lịch sử đặc trưng của Việt Nam qua các họa tiết trống đồng Đông Sơn, chim hạc, và nhạc cụ dân tộc.
Nhà hát Hồ Gươm đã nhanh chóng trở thành điểm đến của các sự kiện chính trị, văn hóa, nghệ thuật quan trọng nhất của đất nước và thủ đô, đồng thời thu hút nhiều nghệ sĩ quốc tế danh tiếng. Đêm hòa nhạc hữu nghị Việt Nam – Slovakia "Aká Si Mi Krásna" một lần nữa khẳng định vai trò của Nhà hát Hồ Gươm như một sân khấu ngoại giao văn hóa đẳng cấp, nơi nghệ thuật phục vụ sứ mệnh kết nối các quốc gia.
Đêm hòa nhạc "Aká Si Mi Krásna" không phải là một sự kiện đơn lẻ mà là dấu ấn khởi đầu cho một chương mới trong giao lưu văn hóa Việt Nam – Slovakia. Theo thông tin từ Báo Điện tử Chính phủ, trong tương lai sẽ có thêm nhiều đoàn nghệ thuật và dàn nhạc giao hưởng Slovakia sang Việt Nam biểu diễn, đồng thời các nghệ sĩ Việt Nam cũng sẽ có cơ hội trình diễn tại Cộng hòa Slovakia. Trong khuôn khổ chuyến thăm, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam và Bộ Văn hóa Slovakia đã ký kết Bản ghi nhớ hợp tác văn hóa giai đoạn 2026–2030, tạo nền tảng pháp lý cho các hoạt động giao lưu trong những năm tới.
Đáng chú ý, ngay trước chuyến thăm của Thủ tướng Fico, vào cuối tháng 2 năm 2026, nghệ sĩ Việt Nam Kiều Anh đã biểu diễn tại Cung điện Zichy ở Bratislava, thu hút sự quan tâm lớn của công chúng Slovakia. Những hoạt động giao lưu văn hóa hai chiều như vậy đang dệt nên một tấm thảm phong phú của tình hữu nghị nhân dân, bổ trợ hiệu quả cho quan hệ ngoại giao ở cấp nhà nước.
Diễn đàn Doanh nghiệp Slovakia – Việt Nam, cũng diễn ra trong khuôn khổ chuyến thăm với sự tham dự của hơn 400 doanh nghiệp hai bên, đã mở ra triển vọng hợp tác kinh tế mới. Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh Slovakia có thể đóng vai trò cửa ngõ chiến lược để hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Liên minh Châu Âu với hơn 450 triệu dân, trong khi Việt Nam là cầu nối lý tưởng cho doanh nghiệp Slovakia mở rộng hoạt động vào khu vực ASEAN. Kim ngạch thương mại song phương dự kiến đạt gần 1,8 tỷ USD vào năm 2025 – một con số còn khiêm tốn so với tiềm năng thực sự của hai nền kinh tế, và chính khuôn khổ Đối tác Chiến lược mới thiết lập được kỳ vọng sẽ tạo đột phá trong giai đoạn tới.
Điều đặc biệt tại đêm hòa nhạc là sự hiện diện đông đảo của các cán bộ, trí thức Việt Nam từng có thời gian học tập và công tác tại Slovakia, những người đã đến thủ đô Bratislava, tham quan đất nước Slovakia nhỏ bé nhưng tươi đẹp và thân thiện. Với họ, những giai điệu Trung Âu vang lên tại Nhà hát Hồ Gươm không chỉ là âm nhạc, mà còn là ký ức, là tình cảm, là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại.
Cộng đồng người Việt tại Slovakia, dù không lớn về số lượng, đã chứng minh sức mạnh của ngoại giao nhân dân và đặc biệt là đã có những cá nhân có đóng góp xuất sắc cho sự phát triển quan hệ hợp tác giữa hai quốc gia. Được công nhận là nhóm dân tộc thiểu số thứ 14 với đầy đủ quyền lợi theo Hiến pháp Slovakia, cộng đồng này đóng vai trò cầu nối quan trọng thúc đẩy hợp tác mở rộng trên nhiều lĩnh vực.
Tầm nhìn Đối tác Chiến lược: Âm nhạc và hơn thế nữa
Tuyên bố chung về thiết lập Đối tác Chiến lược Việt Nam – Slovakia đã xác định rõ các trụ cột hợp tác: tăng cường quan hệ chính trị – ngoại giao, thúc đẩy liên kết kinh tế – thương mại – đầu tư, đẩy mạnh hợp tác khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo, củng cố hợp tác quốc phòng – an ninh, và mở rộng giao lưu văn hóa – nhân dân. Hai bên cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực thi hiệu quả Hiệp định Thương mại Tự do EU – Việt Nam (EVFTA) và thúc đẩy phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ Đầu tư EU – Việt Nam (EVIPA).
Trong bối cảnh địa chính trị khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương ngày càng phức tạp, cả hai bên đều nhận thức rõ giá trị chiến lược của việc tăng cường quan hệ đối tác, nhằm hỗ trợ kết nối khu vực, thương mại quốc tế mở và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Slovakia – với thế mạnh nổi bật trong ngành công nghiệp ô tô (chiếm hơn 10% GDP và khoảng 40% giá trị xuất khẩu), logistics xuyên biên giới và vị trí chiến lược tại trung tâm châu Âu – là đối tác bổ trợ tự nhiên cho tham vọng công nghiệp hóa và hội nhập sâu rộng của Việt Nam.
Khi giai điệu trở thành lời hứa
Đêm hòa nhạc hữu nghị Việt Nam – Slovakia "Aká Si Mi Krásna" tại Nhà hát Hồ Gươm tối ngày 13 tháng 4 năm 2026 sẽ còn vang vọng lâu dài trong ký ức của những người tham dự. Không chỉ là một sự kiện văn hóa nghệ thuật đỉnh cao, đêm hòa nhạc còn là biểu tượng cho một chương mới trong quan hệ Việt Nam – Slovakia – từ tình hữu nghị truyền thống 76 năm nay đã được nâng lên tầm Đối tác Chiến lược.
Khi những nốt nhạc cuối cùng của Dvořák, Lehár và Kálmán lặng dần trong khán phòng, điều còn lại không chỉ là dư âm của âm nhạc, mà là một lời hứa – lời hứa về sự hợp tác sâu rộng hơn, thực chất hơn, đột phá hơn giữa hai quốc gia. Như câu hát Slovakia "Aká si mi krásna, ty rodná zem moja" (Ôi quê hương tươi đẹp, đất nước thân yêu của tôi), tình yêu quê hương là cội nguồn chung của mọi dân tộc – và chính từ cội nguồn chung ấy, tình hữu nghị Việt Nam – Slovakia sẽ tiếp tục nảy nở và phát triển trong kỷ nguyên mới.
Ngô Tiến Long, UVBCH Hội đồng Hòa bình và phát triển Việt Nam
Nguồn tham khảo: Báo Điện tử Chính phủ, TTXVN, VOV, VietnamPlus, Vietnam News, VnEconomy, Nhân Dân Online, The Slovak Spectator…
In bài viết