Tình hình eo biển Hormuz trưa 19-4. Ảnh: MARINE TRAFFIC
1. Chiến thuật "hai mặt" và sự hỗn loạn của thị trường năng lượng
Diễn biến từ ngày 17 đến 19/04 cho thấy sự linh hoạt đến mức đáng ngại trong chiến lược của Iran. Trong khi Ngoại trưởng Abbas Araghchi phát tín hiệu sẵn sàng mở cửa eo biển để hạ nhiệt, ngay lập tức Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) lại tái lập lệnh phong tỏa để đáp trả việc Mỹ duy trì trừng phạt.
Dưới góc độ chiến lược, đây không phải sự mâu thuẫn nội bộ mà là một kịch bản được dàn dựng kỹ lưỡng: Tehran vừa duy trì kênh ngoại giao để thăm dò đối phương, vừa sử dụng IRGC như "cánh tay sắt" để duy trì sức ép thực địa. Việc giá dầu thô lao dốc 10% rồi lại biến động mạnh sau các tuyên bố trái ngược minh chứng cho việc kinh tế thế giới đang bị chi phối bởi những toan tính địa chính trị tại "yết hầu" Hormuz.
2. Ngoại giao hậu trường và lằn ranh đỏ về hạt nhân
Dù tình hình trên biển hỗn loạn, các kênh ngoại giao hậu trường vẫn đang vận hành dồn dập tại Nhà Trắng và Tehran. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay không chỉ là việc lưu thông tàu thuyền mà là yêu cầu của Mỹ về việc giao nộp lượng uranium làm giàu cấp độ cao.
Lập trường "tối đa hóa sức ép" của Tổng thống Trump – với lời răn đe có thể không gia hạn ngừng bắn sau ngày 21/04 – đang đẩy đàm phán vào thế đối đầu trực diện. Đây là kiểu "ngoại giao bên bờ vực thẳm", nơi cả hai bên đều đẩy rủi ro lên mức cao nhất để buộc đối phương phải nhượng bộ vào phút chót.
3. Hệ lụy đối với trật tự kinh tế và luật pháp quốc tế
Báo cáo mới nhất từ IMF và IEA cho thấy những con số giật mình: thiệt hại hạ tầng năng lượng lên tới 58 tỷ USD và hơn 50 tỷ USD giá trị dầu khí bị "bốc hơi". Việc Israel thiết lập "Đường Vàng" tại Lebanon và các vụ tấn công tàu hàng treo cờ Ấn Độ gần đây cho thấy luật pháp quốc tế tại các vùng biển quốc tế đang bị thách thức nghiêm trọng.
Sự kiện này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho các quốc gia, trong đó có Việt Nam, phải nhận diện rõ: trong một thế giới đa cực, các tuyến đường hàng hải huyết mạch có thể bị "vũ khí hóa" bất cứ lúc nào. Việc quản trị rủi ro địa chính trị phải được nâng tầm thành chiến lược an ninh quốc gia xuyên suốt.
4. Kỷ nguyên AI: Cuộc dịch chuyển lao động mang tính thời đại
Giữa vòng xoáy xung đột, một xu thế không thể đảo ngược là sự trỗi dậy của Trí tuệ nhân tạo (AI). Dự báo 55% việc làm toàn cầu bị thay đổi bởi AI trong 2-3 năm tới là một cuộc "đại dịch chuyển" về năng lực sản xuất. Việc các định chế lớn tập trung đào tạo lại kỹ năng là tín hiệu cho thấy cuộc đua quyền lực tương lai không chỉ nằm ở tài nguyên mà nằm ở khả năng làm chủ công nghệ số.
Nguyễn Mạnh Hiền, UVBCH Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam (Phân tích dựa trên nguồn tin PLO và dữ liệu hàng hải Marine Traffic)
In bài viết