Chuyển đổi số – “đòn bẩy” nâng cao hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Gia đình ông Đạo Thanh Tường, một người dân tộc Chăm ở An Hòa khá lên nhờ chăn cừu và phát triển du lịch.

Chuyển đổi số tạo cách tiếp cận mới trong thực hiện chính sách dân tộc

Những năm qua, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã góp phần cải thiện đáng kể điều kiện sống của người dân thông qua đầu tư hạ tầng giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học, cơ sở y tế và hỗ trợ phát triển sinh kế. Nhiều địa phương đã từng bước khai thác lợi thế bản địa để phát triển sản xuất, du lịch cộng đồng và các ngành nghề truyền thống, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững.

Tại Khánh Hòa, theo thông tin được công bố, nhiều mô hình kinh tế gắn với điều kiện tự nhiên và bản sắc văn hóa đã mang lại hiệu quả tích cực. Chăn nuôi kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm, bảo tồn và khai thác giá trị nghề thủ công truyền thống hay tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để gia tăng thu nhập cho người dân cho thấy hướng phát triển không chỉ dựa vào hỗ trợ của Nhà nước mà còn phát huy nội lực của cộng đồng.

Tuy nhiên, khi quy mô đầu tư ngày càng lớn và yêu cầu quản lý ngày càng cao, phương thức quản trị truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế. Việc cập nhật thông tin chưa đồng bộ, dữ liệu phân tán, công tác thống kê và xác định đối tượng thụ hưởng còn mất nhiều thời gian, làm giảm hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách. Đây cũng là lý do chuyển đổi số được xem là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng quản lý trong giai đoạn phát triển mới.

Giá trị cốt lõi của chuyển đổi số là quản trị bằng dữ liệu

Điểm đáng chú ý trong định hướng hiện nay không chỉ là việc ứng dụng công nghệ thông tin mà là xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật và kết nối, cơ quan quản lý có điều kiện theo dõi sát thực trạng phát triển của từng địa bàn, từng nhóm đối tượng, từ đó xây dựng chính sách phù hợp hơn với nhu cầu thực tiễn.

Việc số hóa hồ sơ và dữ liệu không chỉ giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch trong quá trình triển khai chính sách. Người dân có thể tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn, trong khi cơ quan quản lý có thêm công cụ để rà soát, đánh giá và điều chỉnh việc phân bổ nguồn lực theo đúng đối tượng, hạn chế tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót.

Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và đổi mới mô hình quản trị địa phương, dữ liệu số còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính liên thông giữa các cấp, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành và phục vụ người dân.

Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với phát triển kinh tế thực chất

Mặc dù chuyển đổi số được kỳ vọng tạo bước đột phá trong quản lý, song công nghệ không thể thay thế các yếu tố nền tảng của phát triển kinh tế - xã hội. Thu nhập của người dân vẫn phụ thuộc vào năng lực sản xuất, khả năng tiếp cận thị trường, chất lượng nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng và môi trường đầu tư.

Thực tế cho thấy, những mô hình mang lại hiệu quả tại nhiều địa phương đều xuất phát từ việc khai thác lợi thế địa phương, gắn sản xuất với thị trường và phát huy giá trị văn hóa bản địa. Chuyển đổi số có thể hỗ trợ quảng bá sản phẩm, kết nối thị trường, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý, nhưng không thể thay thế vai trò của sản xuất, kinh doanh hay chất lượng nguồn nhân lực.

Do đó, chuyển đổi số chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được triển khai đồng bộ với đầu tư hạ tầng, đào tạo kỹ năng số, phát triển kinh tế địa phương và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Nâng cao hiệu quả đầu tư công bằng quản trị hiện đại

Một trong những yêu cầu đặt ra đối với Chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn mới là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Trong điều kiện ngân sách nhà nước luôn có giới hạn, việc đầu tư đúng trọng tâm, đúng đối tượng và có cơ chế giám sát minh bạch sẽ quyết định hiệu quả của chương trình.

Ứng dụng dữ liệu số và các nền tảng quản trị hiện đại có thể hỗ trợ quá trình theo dõi tiến độ, đánh giá kết quả và phát hiện những bất cập trong tổ chức thực hiện. Đây cũng là cơ sở để các cấp chính quyền nâng cao chất lượng điều hành, đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình trong quản lý và sử dụng nguồn vốn đầu tư công.

Bên cạnh đó, việc kết nối dữ liệu giữa các ngành, các cấp cũng tạo điều kiện thuận lợi cho công tác hoạch định chính sách, góp phần giảm thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Chuyển đổi số cần được nhìn nhận như một quá trình lâu dài

Chuyển đổi số không phải là mục tiêu cuối cùng mà là phương thức để nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân. Thành công của quá trình này không chỉ được đo bằng số lượng hồ sơ được số hóa hay số lượng cơ sở dữ liệu được xây dựng, mà quan trọng hơn là mức độ cải thiện chất lượng điều hành, khả năng tiếp cận dịch vụ công của người dân và hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, chuyển đổi số càng cần được triển khai theo hướng phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận thành quả của quá trình chuyển đổi số. Khi dữ liệu được quản lý tốt, chính sách được triển khai đúng đối tượng và các nguồn lực được phân bổ hiệu quả, chuyển đổi số sẽ trở thành nền tảng quan trọng để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền.

Nguyễn Mạnh Hiền, UVBCH Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam

Nguồn tham khảo:

• Báo Tin tức và Dân tộc: "Cú hích từ chuyển đổi số trong Chương trình mục tiêu quốc gia" (14/7/2026).
• Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
• Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030 (giai đoạn I: 2021–2025).
• Các văn bản chỉ đạo của Chính phủ về chuyển đổi số, phát triển Chính phủ số và cải cách hành chính.