SIÊU EL NINO ĐỨNG TRƯỚC CỘNG HƯỞNG KỶ LỤC: BÁO ĐỘNG ĐA TẦNG VÀ CHIẾN LƯỢC TỰ CƯỜNG KINH TẾ

Người dân tránh nắng dưới bóng cây tại London, Anh. Ảnh: THX/TTXVN

Hiện tượng dị biệt: Những cảnh báo khác biệt so với lịch sử

Theo Trung tâm Dự báo Thời tiết Trung hạn châu Âu (ECMWF) và Cơ quan Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA), El Nino là sự tăng cao bất thường của nhiệt độ bề mặt nước biển tại trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương xích đạo, làm đảo lộn hệ thống gió, áp suất và lượng mưa toàn cầu. Tuy nhiên, đợt xuất hiện lần này mang những đặc tính dị biệt hoàn toàn so với các chu kỳ lịch sử:

• Thứ nhất, sự nhất quán đáng sợ của các mô hình dự báo: Ông Tim Stockdale, chuyên gia cấp cao của ECMWF, khẳng định các mô hình dự báo hiện tại cho thấy đợt El Nino này có thể mạnh hơn bất kỳ đợt nào được ghi nhận trong hơn 30 năm theo dõi. Sự nhất quán và cường độ mạnh mẽ của các số liệu dự báo hiện nay là điều chưa từng có tiền lệ.
• Thứ hai, đỉnh điểm của sự cộng hưởng kép: Thông thường, El Nino xuất hiện theo chu kỳ 2-7 năm và kéo dài 9-12 tháng. Nhưng lần này, nó phát triển ngay sau khi biến đổi khí hậu đã đẩy năm 2023 và 2024 lập kỷ lục về nhiệt độ toàn cầu. Sự "chồng lấn tầng nấc" này khiến El Nino không chỉ làm tăng nhiệt độ cục bộ mà còn có khả năng kích hoạt chuỗi thiên tai cực đoan với động năng mạnh hơn, bùng phát nhanh hơn (WMO cảnh báo hiện tượng này tăng cường thần tốc ngay trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9).

Tác động ảnh hưởng: Bản đồ rủi ro địa kinh tế toàn cầu

Tác động của El Nino mang tính phân hóa cực đoan theo từng tọa độ địa lý, trực tiếp giáng đòn mạnh vào các trung tâm sản xuất nông nghiệp và chuỗi cung ứng lớn:

• Khủng hoảng khô hạn và nắng nóng tại Châu Á - Thái Bình Dương: Ấn Độ đối mặt với nguy cơ gió mùa suy yếu nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến sản lượng lúa gạo và nông sản của quốc gia tỷ dân. Australia bước vào trạng thái báo động đỏ về nắng nóng, khô hạn diện rộng và thảm họa cháy rừng.
• Thiên tai đối nghịch tại Nam Mỹ và Châu Phi: Trong khi Peru và Ecuador có nguy cơ hứng chịu các trận mưa lớn, lũ lụt hủy diệt, thì miền Bắc Brazil (lưu vực sông Amazon) lại rơi vào tình trạng khô hạn, đẩy "lá phổi xanh" của Trái đất trước nguy cơ cháy rừng quy mô lớn. Tại Châu Phi, vùng Sừng châu Phi có thể đối mặt với lũ lụt do mưa lớn, nhưng phần lớn các khu vực phía Nam, Tây, Trung và Đông châu lục lại chịu chung kịch bản hạn hán kéo dài.

 Hệ thống cảnh báo và chiến lược chuẩn bị giảm thiểu thiệt hại

Trước những cảnh báo đanh thép từ các tổ chức chuyên môn và cơ quan khí tượng thế giới, việc chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó để bảo vệ đời sống dân sinh và duy trì đà phát triển kinh tế đang trở thành nhiệm vụ sống còn của các quốc gia:

• Kích hoạt các quỹ khẩn cấp quốc tế: Nhận diện sâu sắc thách thức đối với an ninh lương thực và nguồn nước, các tổ chức viện trợ lương thực của Liên hợp quốc đã lập tức phát động chiến dịch kêu gọi hơn 200 triệu USD để hỗ trợ các quốc gia dễ bị tổn thương nhất, thiết lập hàng rào bảo vệ sớm cho những cộng đồng yếu thế.
• Xây dựng kế hoạch tự cường kinh tế: Đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào nông nghiệp và năng lượng (như các quốc gia Đông Nam Á, bao gồm Thái Lan và Việt Nam), các biện pháp chuẩn bị cần được triển khai đồng bộ ở cấp độ chiến lược:
  • Về nông nghiệp: Chủ động thay đổi cơ cấu mùa vụ, chuyển đổi sang các giống cây trồng chịu hạn, tiết kiệm nước; phân phối lại bản đồ an ninh lương thực để tránh đứt gãy cung ứng.
  • Về năng lượng và nguồn nước: Lập kế hoạch điều tiết nghiêm ngặt các hồ chứa thủy điện, ưu tiên nguồn nước cho dân sinh và sản xuất trọng điểm; có phương án dự phòng nguồn năng lượng thay thế khi thủy điện suy giảm sản lượng do hạn hán.
  • Về hạ tầng và cứu hộ: Nâng cao năng lực dự báo khí tượng thủy văn ở cấp độ địa phương, gia cố hạ tầng đô thị ứng phó với ngập lụt đột xuất do mưa cực đoan, sẵn sàng lực lượng phản ứng nhanh trước các thảm họa thiên tai.

KẾT LUẬN:

Siêu El Nino không còn là lời cảnh báo xa xôi mà đã trở thành một thực tế hiện hữu đòi hỏi một tư duy ứng phó hoàn toàn mới. Các quốc gia không thể tiếp tục phòng chống thiên tai theo phương thức "gặp đâu trị đó" mang tính bị động. Sự chuyển dịch từ tư duy cứu trợ sau thiên tai sang tư duy "kiến tạo năng lực tự cường và quản trị rủi ro khí hậu chủ động" chính là chiếc chìa khóa duy nhất để bảo vệ thành quả phát triển kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội bền vững trước một kỷ nguyên thời tiết đầy biến động.

NGUYỄN MẠNH HIỀN. UVBCH Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam

 (Biên tập trên cơ sở nguồn dẫn từ Trung tâm Dự báo ECMWF, NOAA, WMO và Thông tấn xã Việt Nam - TTXVN)